ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΛΕΞΙΚΟΥ ΤΟΥ ΙΜΒΡΙΑΚΟΥ ΙΔΙΩΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ ΤΖΑΒΑΡΑ

ΟΜΙΛΙΑ ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ ΤΖΑΒΑΡΑ

τοῦ Ξεν.Τζαβάρα*

Εἶναι πραγματικὰ συγκλονιστικὸ πόσο μπορεῖ νὰ ἀλλάξει τὸν τρόπο σκέψης σου καὶ τελικὰ ὁλόκληρη τὴν ζωή σου ἕνα ταξίδι! Ὅταν – πρὶν ἀπὸ 17 ὁλόκληρα χρόνια – τὸν Αὔγουστο τοῦ 1996, δευτεροετὴς φοιτητὴς τῆς Κλασικῆς Κατεύθυνσης τῆς Φιλολογίας, ἐπισκέφθηκα γιὰ πρώτη φορὰ τὴν ἰδιαίτερη πατρίδα μου τὴν Ἴμβρο γιὰ τὴν ὁποία εἴχα ἀκούσει τόσο πολλὰ ἀλλὰ σὲ καμία περίπτωση δὲν μποροῦσα νὰ φανταστῶ ὅλα ὅσα θὰ συναντοῦσα ἐκεῖ, αἰσθάνθηκα τὴν ὑποχρέωση νὰ κάνω καὶ ὁ ἴδιος κάτι ἀπὸ τὸ δικό μου μετερίζι, μὲ βάση τὶς γνώσεις καὶ τὴν εἰδικότητά μου, προκειμένου, μαζὶ μὲ τὸ παρὸν τῆς Ἴμβρου ποὺ τότε ἔμοιαζε νὰ χάνεται, νὰ μὴν χαθεὶ καὶ τὸ παρελθόν της, ἡ πλούσια πολιτιστική της κληρονομιά, ὁ ἰμβριακὸς λαϊκὸς πολιτισμός, τὸ ἰμβριακὸ γλωσσικὸ ἰδίωμα, τὰ ἤθη-ἔθιμα. Ἔτσι, ἀπὸ τὸν ἑπόμενο χειμῶνα (τοῦ 1997) ξεκίνησα γιὰ πρώτη φορὰ τὴν καταγραφὴ ἰμβριακῶν ἰδιωματικῶν λέξεων ἀρχικὰ ἀπὸ ἀκούσματα τοῦ στενότερού μου οἰκογενειακοῦ περιβάλλοντος καὶ στὴν συνέχεια τοῦ εὐρύτερου συγγενικοῦ καὶ τοῦ φιλικοῦ ἐνῶ πλέον ἀπὸ τὴν ἑπόμενη χρονιὰ οἱ ἐπισκέψεις μου στὴν Ἴμβρο ἄρχισαν νὰ μετατρέπονται σὲ ἐρευνητικὸ αὐτοσκοπὸ γιὰ τὸν περαιτέρω ἐμπλουτισμὸ τοῦ λεξιλογικοῦ μου καταλόγου ἐνῶ μετὰ τὴν ἀποφοίτησή μου ἀπὸ τὴν Κλασικὴ Κατεύθυνση τῆς Φιλολογίας στράφηκα πλέον συνειδητὰ σὲ ἐπίπεδο μεταπτυχιακοῦ καὶ διδακτορικοῦ στὴν Γλωσσολογία προκειμένου νὰ διευκολυνθεῖ ἡ – σχεδὸν ἐπαγγελματικὴ πλέον – ἐνασχόλησή μου μὲ τὸ γλωσσικὸ ἰδίωμα τῆς Ἴμβρου.

Παράλληλα μὲ τὴν συγκέντρωση πρωτογενοῦς ὑλικοῦ μέσω μαγνητοφωνημένων συνεντεύξεων κατὰ προτίμηση ἡλικιωμένων Ἰμβρίων καὶ συμπλήρωσης ἐρωτηματολογίων, ξεκίνησε καὶ ἡ ἀποδελτίωση κάθε ἐντύπου ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ περιέχει ἔστω καὶ μία λέξη τοῦ ἰμβριακοῦ ἰδιώματος.

Ἔτσι, μεταξὺ ἄλλων, κατάφερα νὰ ἀποδελτιώσω:
α) Τὰ 3 χειρόγραφα ποὺ ὑπάρχουν στὸ Κέντρο Ἐρεύνης τῶν Νεοελληνικῶν Διαλέκτων-Ἰδιωμάτων τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν καὶ ἀναφέρονται στὸ Ἰμβριακὸ Ἰδίωμα,
β) Τὰ 7 χειρόγραφα ποὺ ἐναπόκεινται στὸ Σπουδαστήριο Λαογραφίας τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν καὶ ἀναφέρονται στὰ Ἰμβριακὰ ἤθη-ἔθιμα,
γ) Τὸ βιβλίο τοῦ νησιοῦ μας ἡ γλῶσσα: Γλωσσάρι τῆς Ἴμβρου τοῦ Κώστα Ξεινοῦ,
δ) Τὶς μελέτες τοῦ ἀείμνηστου συμπατριώτη μας Γλωσσολόγου, Καθηγητῆ καὶ Πρύτανη τοῦ Α.Π.Θ. Νικόλαου Ἀνδριώτη ἀναφορικὰ μὲ τὸ Ἰμβριακὸ Ἰδίωμα (Περὶ τοῦ γλωσσικοῦ ἰδιώματος τῆς Ἴμβρου, Οἱ ἀρχαϊσμοί, τὰ σύνθετα, μεσαιωνικὰ στοιχεῖα τοῦ γλωσσικοῦ ἰδιώματος τῆς Ἴμβρου) καθὼς καὶ τὸ μνημειῶδες διαλεκτικὸ γερμανόφωνο λεξικὸ τοῦ (Archaismen in neugriechischen Dialekten),
ε) Τὶς μελέτες τοῦ Παν. Καλαϊτζὴ Ἐπαγγελματικὸ γλωσσάρι τῆς Ἴμβρου, Ἀγοραία ποίηση τῆς Ἴμβρου,
στ) Τὰ ἔργα λαογραφικοῦ ἐνδιαφέροντος τοῦ Κώστα Ξεινοῦ (Λαογραφικά τῆς Ἴμβρου), τοῦ Ἀριστείδη Πασαδαίου (Ἡ λαϊκὴ ἀρχιτεκτονικὴ τῆς Ἴμβρου, Τὸ λαϊκὸ σπίτι τῆς Ἴμβρου), τοῦ Νίκου Νταλντᾶ (Ἱστορικὴ Λαογραφικὴ Μελέτη τῆς Ἴμβρου), τοῦ Δημήτριου Φράγκου (Ἰμβριώτικες Ἱστορίες), τῆς Ἑλένης Βλάχου (Λαογραφία καὶ ἱστορία τῆς Ἴμβρου), τοῦ Ἀλέξανδρου Μπαϊκάμη (Γαμήλια ἔθιμα τῆς Ἴμβρου), τοῦ Χατζηευστράτιου Γαζιάρη (Παροιμίες καὶ Ἀφηγήματα).
ζ) Τὸ ὀνοματολογικοῦ ἐνδιαφέροντος βιβλίο τοῦ Κώστα Μαλαθούνη (Νῆσος Ἴμβρος: ὀνομάτων ἐπίσκεψις),
η) Τα ἰμβριακὰ ἔντυπα Ἴμβρος (Συλλόγου Ἰμβρίων), Ἰμβριώτικα (ΙΕΜΘ), Ἰμβριακά, Κριτόβουλος, Ἰμβριακὸς Ἀγῶνας, Ἰμβριακὸς Φάρος, Ἰμβριακὸς Τύπος, Ἰμβριακὸ Βῆμα (Κέντρο Ἰμβριακῶν καὶ Τενεδιακῶν Σπουδῶν Μελβούρνης), Ἴμβρος, Ἡ Φωνὴ τῆς Ἴμβρου (Σύλλογος Ἰμβρίων Κων/πόλης), Ἰμβριακὸς Παλμὸς (Σαλαμίνα).

Τὶς περισσότερες ἀπὸ τὶς παραπάνω ἀποδελτιωμένες λέξεις ἐνέτασσα στὴν συνέχεια σὲ ἐρωτηματολόγια μὲ τὰ ὁποῖα ἀπευθυνόμουν σὲ ἡλικιωμένους Ἰμβρίους γνῶστες τοῦ ἰδιώματος, προκειμένου νὰ διευκρινίσω περαιτέρω καὶ νὰ διασταυρώσω τὴν σημασία καὶ τὴν χρήση τους.

Τὸ Λεξικὸ περιέχει τὸ σύνολο – κατὰ τὸ δυνατὸν – τῶν ἰδιωματικῶν λέξεων ποὺ ἀπαντοῦν στὸ γλωσσικὸ ἰδίωμα τῆς Ἴμβρου κατὰ τὰ τελευταῖα 100 περίπου χρόνια 1920-2010. Αὐτὲς μὲ τὴν σειρά τους διακρίνονται στὶς ἑξῆς κατηγορίες:
α) Λέξεις τοῦ ἰμβριακοῦ ἰδιώματος ποὺ δὲν ἀπαντοῦν στὴν ΝΕ.Κ. (κυρίως ἰδιωματικές). π.χ.:
αλικατιά, γλιτζιάζου, δισκουπάν’, κασάρα, ’λιέμι, μισκίν’ς, μπουζάς, μπουρμάς, παππούδα, πιριβρίσκου
β) Λέξεις τῆς ΝΕ.Κ. ποὺ ἀπαντοῦν καὶ στὸ Ἰμβριακὸ Ἰδίωμα ἀλλὰ μὲ 1 τουλάχιστον διαφορετικὴ σημασία (σημασιολογικὰ ἰδιωματικές). π.χ.:
αγκάθι, αγκώνας, γ’δί, κουρούνα, λουμός, νώμους, φλουρὶ
γ) Λέξεις τῆς ΝΕ.Κ. ποῦ ἀπαντοῦν καὶ στὸ Ἰμβριακὸ Ἰδίωμα ἀλλὰ μορφοφωνολογικὰ διαφοροποιημένες καὶ χωρὶς νὰ λαμβάνεται ὑπόψη τὸ φωνολογικὸ φαινόμενο τῆς κώφωσης καὶ ἀποβολῆς τῶν ἀτόνων /e, o/ καὶ /i, u/ ἀντίστοιχα (μορφοφωνολογικὰ ἰδιωματικές).

π.χ.: αβδέλλα, γαζιά, καραβουπάν’, κρουμμύδι, κρουσάρους, λιμπίδα, λούνου, μαγέριμα, πλύνου, τρώγου

Ἔτσι, προσπάθησα ἰδιαίτερα ὥστε νὰ μὴν συμπεριλάβω λέξεις ποὺ ἀπαντοῦν στὴν ΝΕ.Κ., ἐφόσον αὐτὲς δὲν διαφοροποιοῦνται εἴτε στὴν σημασία εἴτε στὴν μορφή, ὥστε νὰ διατηρηθεῖ ἀλώβητη ἡ ἔννοια τῆς ἰδιωματικότητας τοῦ Λεξικοῦ, παρόλο ποὺ κάτι τέτοιο θὰ τὸ μεγάλωνε ἀκόμη περισσότερο.

Ἀπώτερος στόχος τοῦ Λεξικοῦ εἶναι ἡ κατὰ τὸ δυνατὸν πληρέστερη παρουσίαση τῶν ἰδιωματικῶν λέξεων ποὺ ἀπαντοῦν στὸ γλωσσικὸ ἰδίωμα τῆς Ἴμβρου. Βασική μου φιλοδοξία εἶναι αὐτὸ νὰ καταστεῖ ἀφ’ ἑνὸς ἐγχειρίδιο ἀναφορᾶς τῶν Ἰμβρίων κάθε ἡλικίας, ποὺ θὰ ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ ἀνατρέχουν σὲ αὐτὸ ἀνὰ πάσα στιγμὴ ἐπιθυμήσουν νὰ θυμηθοῦν ἢ νὰ γνωρίσουν τὴν ἐτυμολογικὴ προέλευση κάποιας ἰμβριακῆς λέξης καὶ ἀφ’ ἑτέρου πηγὴ πληροφοριῶν τόσο γιὰ ἐπιστήμονες γλωσσολόγους, λεξικογράφους, διαλεκτολόγους, ὀνοματολόγους, λαογράφους, κοινωνιολόγους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ προσεγγίσουν διάφορες πτυχὲς – κυρίως γλωσσικές – τοῦ λαϊκοῦ πολιτισμοῦ τῆς Ἴμβρου ὅσο καὶ γενικότερα γιὰ ὅποιον ἐνδιαφέρεται εἴτε γιὰ τὸν λαϊκὸ πολιτισμὸ καὶ κυρίως τὸ γλωσσικὸ ἰδίωμα τῆς Ἴμβρου εἴτε γιὰ θέματα ποὺ σχετίζονται μὲ τὸν εὐρύτερο τομέα τῆς λεξικογραφίας, τῆς διαλεκτολογίας, τῆς λαογραφίας.

Γιὰ τὸν λόγο αὐτό, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἀναμενόμενη ἀλφαβητικὴ παρουσίαση καὶ ἑρμηνεία τῶν σημασιῶν τοῦ κάθε λήμματος, θεώρησα ἀπαραίτητο τὸν περαιτέρω προσδιορισμό του ἀπὸ ἕνα σύνολο τόσο γλωσσικῶν πληροφοριῶν ὅσο καὶ ἐξωγλωσσικῶν, πραγματολογικῶν, λαογραφικῶν, κ.λπ. στὸ ἐσωτερικὸ τῶν προτάσεων ποὺ χρησιμοποιοῦνται ὡς παραδείγματα.

Ἀναλυτικότερα:

α) Φωνητικὲς Πληροφορίες

Ἰδιαίτερα μεγάλη ἔμφαση ἔδωσα στὴν παροχὴ πληροφοριῶν ποὺ θὰ προσδιορίζουν λεπτομερῶς τὴν προφορὰ τῶν λημμάτων. Ἔτσι, δίπλα ἀκριβῶς στὸ κάθε λῆμμα ἐμφανίζεται ἡ φωνητική του μεταγραφὴ μέσα σὲ τετράγωνες ἀγκύλες ( […] ) μὲ τὴν χρήση τῶν γραμμάτων τοῦ λατινικοῦ (κυρίως) καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ ἀλφαβήτου ἐμπλουτισμένο μὲ τὸ σύμβολο ~, τὸ ὁποῖο ἀποδίδει τὴν οὐρανικὴ προφορὰ τοῦ συμφώνου πάνω στὸ ὁποῖο βρίσκεται (π.χ.: [maraz]) ἐνῶ τὸ ἴδιο σύμβολο χρησιμοποιεῖται καὶ στὴν ἱστορικὴ ὀρθογραφία (π.χ.: σ’μάδι).
Συγχρόνως, προσπάθησα νὰ κάνω συνεπῆ χρήση τῆς ἀποστρόφου ( ’ ) σὲ κάθε σημεῖο ποὺ ἔχει ἀποβληθεῖ κάποιο γράμμα ὥστε νὰ μὴν συσκοτίζεται ἡ μορφὴ τῆς λέξης (π.χ.: τ’ς ἀνέμ’ς) ἐνῶ ὅταν τὸ ἄτονο φωνῆεν /i/ (ι, η, υ, εἰ, οἱ) ἀποβάλλεται ἀφήνοντας ὡστόσο πίσω του ἕνα ἴχνος ἴδιας φωνολογικῆς ποιότητας, αὐτὸ δηλώνεται μὲ ἐκθετικὴ μορφὴ (π.χ.: [δifteri], θὰ πάρει).

β) Γραμματικὲς Πληροφορίες

Τὸ σύνολο τῶν (ἐξωτερικῶν) λημμάτων προσδιορίζεται ἀπὸ ποικίλες γραμματικὲς πληροφορίες οἱ ὁποῖες βρίσκονται κωδικοποιημένες συντομογραφικὰ μέσα σὲ ἀγκιστροειδεῖς ἀγκύλες ({…}). π.χ.:
ξιπαρτσαλώνου … {Ρ}{ξιπαρτσάλουσα / ξιπαρτσαλώθ’κι / ξιπαρτσαλουμένους} …
κλώθου … {Ρ}{έκλουσα-’κλώσα / κλώσ’κι / κλουσμένους} …
ἀγ’ός …{ΟΥΣ} {ἀγ’ού, -ό / ἀγ’οί} …
ἀγουγιάτ’ς … {ΟΥΣ} {ἀγουγιάτη / ἀγουγιάτ’δις-ἀγουγιάτηδοι} …
σ’μαδαχείλ’ς (-α/-ού, -κου) …, σουγλουμύτ’ς (-α/-σσα, -κου) …
ἀβέρτα … {ΕΠΙΡΡ} …
γιρινέ … {ΠΡΟΘ} …
μπιρνά … {ΣΥΝΔ} …
κιντί … {ΕΠΙΦ} …

γ) Σημασιολογικὲς Πληροφορίες

Τὸ σημαντικότερο καὶ δυσκολοτερο ἔργο ἑνὸς λεξικογράφου εἶναι ἡ ἑρμηνεία τῶν σημασιῶν τῶν λημμάτων κατὰ τρόπο ἁπλό, εὔληπτο καὶ ἐπαρκῆ. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ προσπάθησα νὰ δώσω ἰδιαίτερη ἔμφαση στὰ ἑρμηνεύματα τῶν λημμάτων τὰ ὁποῖα συνολικὰ ξεπερνοῦν τὶς 10.000 καὶ ἐμφανίζονται μετὰ τὶς φωνητικὲς καὶ γραμματικὲς πληροφορίες μὲ κανονικοὺς τυπογραφικοὺς χαρακτῆρες ὥστε νὰ διακρίνονται ἀπὸ τὶς ὑπόλοιπες πληροφορίες τοῦ κάθε λήμματος. π.χ.: καπρούλ’ (τὸ) [kaprul] {ΟΥΣ} {καπρουλιού / καπρούλια} 1 ἀπὸ τὰ πολλὰ χοντρὰ δοκάρια τῆς στέγης ποὺ βρίσκονται δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ τοῦ κουρφιάτη καὶ πάνω στὰ ὁποῖα καρφώνονται τὰ σανίδια …

θ’κάν’ (η) [θkan] {ΟΥΣ} {θ’κάν’ς / θ’κάνις} (γεωργ.) γεωργικὸ ἐργαλεῖο ποὺ σύρεται ἀπὸ 1 ζευγάρι βόδια καὶ ἀποτελεῖται ἀπὸ 2 χοντρά, στενόμακρα, πελεκυμένα ξύλα σὰν σανίδια ἐνωμένα καὶ γυριστὰ πρὸς τὰ πάνω στὴν μία ἄκρη, ἀπὸ τὴν μία πλευρὰ τῶν ὁποίων εἶναι προσαρμοσμένες θ’κανόπιτρις καὶ στὴν ἄλλη κάθεται ὁ γεωργὸς κατὰ τὸ ἁλώνισμα.

Στὴν πολὺ συχνὴ περίπτωση ποὺ κάποιο λῆμμα ἐμφανίζει 2 ἢ περισσότερες διαφορετικὲς σημασίες, ὁ ὁρισμὸς τῆς καθεμιᾶς δίνεται σὲ συνεχῆ ἀραβικὴ ἀρίθμηση (1, 2, 3 …), προκειμένου γιὰ τὶς βασικὲς σημασίες καὶ σὲ κεφαλαιογράμματη ἑλληνικὴ (Α, Β, Γ …) γιὰ τὶς τυχὸν ὑποδιαιρέσεις αὐτῶν ἐνῶ τυχὸν περαιτέρω διακρίσεις τῆς σημασίας γίνονται κατὰ σειρὰ μὲ τὴν χρήση συνεχοῦς μικρογράμματης λατινικῆς (i, ii, iii …) καὶ ἑλληνικῆς ἀρίθμησης (α, β, γ …).

λαγός … 1. λαγὸς (καὶ στὴν ΝΕ.Κ.). 2. (μτφ.) Α. ὁλόγυμνος / τελείως γυμνὸς … Β. ΦΡ.: (i) τ’ λαγοῦ τὰ μ’στάκια: εἶδος ἀγριολούλουδου ... (ii) τ’ λαγοῦ τὰ μάτια: ξερὸς καρπὸς καυκαλήθρας …
Κάθε φορὰ ποὺ ἡ σημασία ἑνὸς λήμματος προέρχεται ἀπὸ κάποιο συγκεκριμένο ἐπαγγελματικὸ καὶ γενικότερα κοινωνικὸ τομέα (π.χ.: ξυλουργικό, οἰκοδομικό, ναυτικό, ὑφαντικό, γεωργικό, ποιμενικό, ἰχθυολογικό, μελισσοκομικό, κ.λπ.), αὐτὸς δηλώνεται συντομογραφικὰ σὲ παρένθεση. π.χ.:
μιτζί … 1. (ὑφαντ.) συνεργασία γυναικῶν γιὰ τὸ γνέσιμο τοῦ λαναρ’σμένου μαλλιοῦ … 2. (γεωργ.) συνεργασία τοῦ γεωργοῦ μὲ συγγενεῖς, φίλους, γείτονες, κ.λπ. γιὰ τὴν ἀπὸ κοινοῦ ἐκτέλεση κάποιας μεγάλης γεωργικῆς ἐργασίας …

νέσ’πους … (ποιμεν.) 1. γλιστερὸ μεῖγμα λίπους, ἱδρώτα καὶ σκόνης ποὺ σκεπάζει τὸ μαλλὶ τῶν αἰγοπροβάτων … 2. ζεστὸ νερὸ ποὺ μένει μετὰ τὴν πλύση τοῦ μαλλιοῦ τῶν αἰγοπροβάτων …

Ἀμέσως μετὰ τὸ τέλος τοῦ κάθε ἑρμηνεύματος ἀκολουθοῦν τυχὸν μεγεθυντικὰ καὶ ὑποκοριστικὰ τοῦ κυρίως λήμματος, ποὺ συνολικὰ φθάνουν σὲ ἀριθμὸ περίπου τὰ 700. π.χ.:
κ’μάρι … πήλινο (ἀρχικὰ) ἢ χάλκινο (ἀργότερα) δοχεῖο νεροῦ, κρασιοῦ, κ.λπ. μὲ 1 χερούλι, ποὺ χρησιμοποιεῖται ὡς ποτήρι. ΜΕΓΕΘ.: κ’μάρα / κούμαρους. ΥΠΟΚ.: κ’μαρί / κ’μαρούδι …

Τὰ τυχὸν μεγεθυντικὰ-ὑποκοριστικὰ μποροῦν ἀκόμη νὰ ἀκολουθοῦνται ἀπὸ ἄλλα ἰδιωματικὰ συνώνυμα καὶ ἀντώνυμα λήμματα ποὺ συνολικὰ ξεπερνοῦν τὶς 3500. Χαρακτηριστικὰ ἀναφέρουμε ὅτι ἡ σημασία τοῦ ἐπιθέτου «ἀνόητος» ἐκφράζεται μὲ 30 λήμματα ἐνῶ ἡ ἀντίστοιχη τοῦ ρήματος «χτυπῶ» μὲ 43. π.χ.:
κουρνιάρ’ς … (μτφ. / ἐπὶ ἀνθρ.) ἀνόητος / χαζός / βλάκας / ἐλαφρόμυαλος. ΣΥΝ.: αραρός / αχμάκ’ς / βουδουκιφάλα / ζαβουκαλιάρ’ς / ζαβούλακας / ζιβζέκ’ς / ζο / ζούδι / κ’βλέλ’ / κνούδουλου / κνούκους / κουτράκ’ς / κουτρούλ’ς / ’κσίκ’ς / μπαναβάς / μπαφνιώτ’ς / μπόν’ς / μπουγάς / μπουνάκ’ς / ξόγανου / όχας / πιλικάνους / πιτ’νόμυαλους / ρουκουκέφαλου / σιρσιρής / χαϊβάν’ / χάπους / χαφίφ’ς / χουχλιούλακας …
καταχιρίζου … 1. (μετβ., ἀμετβ.) ἀρχίζω / ξεκινῶ. ΣΥΝ.: αγκλουνιάζουμ’ / αρχινώ / κάνου άρχιμα / παίρνου καταχέρι / πιάνου νά – κι .... ΑΝΤ.: ἀβγατίζου / ἀπισβῶ / ἀπισώνου / καρινάρου / μπιτίζου / νταβραντίζου / ξικιφαλώνου / ξινιτέρνου … 2. (μετβ.) Α. ἐλέγχω / κάνω παρατήρηση / βάζω τὶς φωνὲς ... Β. τιμωρῶ χτυπώντς / χτυπὼ / δέρνω. ΣΥΝ.: ἁλατίζου ντ’ μπρουβδιά / θέτου τοῦ μ’τσὶ / ἀργάζου τοῦ τουμάρι / γαρναδιάζου / γκιώνουμ’ στ’ς καρπαζιές / δαμάζου / δίνου πατλάκ’ / δίνου σαμάρι / ζαλουξ’λώνου / ζουματῶ / ζουναριάζου / θέτου στ’ ἀντὶ / κάνου τοῦ ξ’στρί / κάνου τοῦ ταλίμ’ / κάνου τοῦ ψυχ’κό / κασαγιαντίζου / καστιγάρου / κουπανίζου / βάνου διαργυρου στ’ ἀφτὶ / βρουντῶ / ζ’λουπατῶ / κάνου άμμουρου / κουλουκόφτου / μαλλουγδέρνου / ματσιακόφτου / μ’σουσιλιάζου / μ’τσουθέτου / ξαγκλησιάζου / ξικ’τρίζου / ξιμπουστανίζου / ξισιάζου / ξιτ’νάσσου ντ’ γκιλιμπία / ξ’λιάζου / ξ’λουφέγγου στοῦ ξύλου / παίζου τοῦ κουρκμᾶ / σκιτζεύου / σπάζου / σπάζου τοῦ σαγούν’ / σιάζου / στ’βάζου / στ’λειαρίζου / τ’νάσσου τὰ σκαμάγγια / τραβῶ κασαγιά / τσβικίζου / φαστέρνου / φ’σκώνου.

δ) Παραδείγματα

Κομβικὸ σημεῖο καὶ σημαντικὴ ἰδιαιτερότητα τοῦ Λεξικοῦ θεωρῶ ὅτι εἶναι ἡ ἔνταξη καθεμιᾶς ἀπὸ τὶς 10.000 λέξεις-λήμματα (καθὼς καὶ τῶν ἐπιμέρους σημασιῶν τους) σὲ ἰσάριθμα παραδείγματα μὲ τὴν μορφὴ φράσεων σὲ γνήσιο ἰδιωματικὸ λόγο ποὺ δίνονται σὲ πλαγιασμένη μορφὴ στὰ πλαίσια μάλιστα τῶν ὁποίων παρέχονται συχνά, ὅπου αὐτὸ ἤταν δυνατὸ καὶ σκόπιμο, πολύτιμες λαογραφικὲς καὶ ὀνοματολογικὲς πληροφορίες. π.χ.:

γροικῶ … 1. (μετβ., ἀμετβ.) Α. ἀκούω. ΠΑΡΑΔ.: Τί κάθισι κι γροικᾶς; // Ἰσένα μ’λῶ βρέ, δὲ γροικᾶς; Β. βλέπω / παρατηρῶ. ΣΥΝ.: βιγλίζου / ἀγναδεύου. ΠΑΡΑΔ.: Τί γροικᾶς ἀπ’ τοῦ παναθύρι; // Κάθουμ’ κι γροίκουμ’ μουναχόζ-οὐμ’. Γ. καταλαβαίνω / κατανοῶ / ἀντιλαμβάνομαι. ΣΥΝ.: ἀγναντίζου / κουτιάζου / νουγῶ / ντιγνιντίζου. ΠΑΡΑΔ.: Ἰγῶ ντοὺ γροίκ’σα μὶ μιᾶς τί ἤθιλι ἀλλὰ δὲ μίλουμ’ γιὰ νὰ διω τί θὰ κάν’. // Ἐ ντὶπ καθόλ’ δὲ γροικᾶς, καμέν’ γ’ναίκα! 2. (μετβ.) νιώθω / αἰσθάνομαι. ΠΑΡΑΔ.: Ἂχ πάγου-πάγου, τί κουρασιὰ εἶν’ αὐτήν’; Δὲ γροικῶ τὰ πουδάρια μ’ πουθόλ’! 3. (ἀμετβ. / μτφ.) ΦΡ.: δὲ γροικῶ ποὺ πάν’ τὰ πέντι: δὲν γνωρίζω τίποτα / «δὲν ξέρω ποὺ πάν’ τὰ τέσσερα». ΠΑΡΑΔ.: Δὲ γροικᾶ ποὺ πάν’ τὰ πέντι κι μ’λᾶ κιόλα!

ἀκατουστή … (ὑφαντ.) ἑκατὸ πλήρεις περιστροφὲς τῆς κλωστῆς στὸ τ’λιγάδι. ΠΑΡΑΔ.: Ἡ θειά μας ἡ Κατινάρα πέρασι ντ’ν ἀκατουστὴ ἀπ’ τοῦ τ’λιγάδι σντ’ν ἀνὲμ’ γιὰ νὰ ντή ντ’λὶξ’ στὰ καλαμ’κάνια.

Τελειώνοντας, θεωρῶ ὅτι θὰ ἦταν παράλειψή μου νὰ μὴν ἐκφράσω τὶς θερμές μου εὐχαριστίες πρὸς ὅλους ὅσους συνέβαλαν περισσότερο ἢ λιγότερο γιὰ τὴν πραγματοποίηση καὶ ἔκδοση τοῦ παρόντος Λεξικοῦ. Συγκεκριμένα, θὰ ἤθελα νὰ εὐχαριστήσω:

Τὸν Πρόεδρο τοῦ ΟΔΕΓ κ. Καρκανιᾶ τόσο γιὰ τὴν εὐγενικὴ παραχώρηση τῆς αἴθουσας «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» γιὰ τὴν πραγματοποίηση τῆς ἐκδήλωσης ὅσο καὶ γιὰ τὸν ἐπιτυχημένο συντονισμὸ τῆς παρουσίασης.

Τὸν Γενικὸ Γραμματέα τοῦ ΟΔΕΓ κ. Γ. Παυλάκο ποὺ εἶχε τὴν εὐθύνη τῆς ὅλης ἐκδήλωσης.

Τὸν Σύλλογο Ἰμβρίων ποὺ σήμερα ἐκπροσωπεῖται ἀπὸ τὸν κ. Ν. Κοιλό, τὸν κ. Σ. Σταγιᾶ καὶ τὴν κ. Μ. Τριανταφύλλου γιὰ τὴν παρουσία καὶ τὴν βοήθειά τους.

Τοὺς 2 ἀξιότιμους ὁμιλητὲς ποὺ μᾶς τίμησαν μὲ τὴν παρουσία τους. Συγκεκριμένα, τὸν κ. Χρ. Χαραλαμπάκη, Καθηγητὴ Γλωσσολογίας τοῦ Παν/μίου Ἀθηνῶν καθὼς καὶ τὴν κ. Ἑλ. Σελλᾶ, Καθηγήτρια Γλωσσολογίας τοῦ Τμήματος Τουρκικῶν Σπουδῶν καὶ Σύγχρονων Ἀσιατικῶν Σπουδῶν γιὰ τὰ πολὺ ἐνδιαφέροντα, εὔστοχα καὶ ἐμπεριστατωμένα σχόλιά τους ἀναφορικὰ μὲ τὸ Λεξικὸ καὶ τὸ Ἰμβριακὸ Ἰδίωμα γενικότερα.

* Ὁ Ξενοφῶν Τζαβάρας εἶναι Διδάκτορας Γλωσσολογίας τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν.

 

 

http://www.odeg.gr/oi-ekdhlwseis-mas/2-uncategorised/135-paroysiash-leksikoy.html

Ἡ Ἁγία Γραφή καὶ ἡ ἀξία τῶν Ἀρχαίων Ἑλληνικῶν. Ἀρχιμ. Χρυσόστομος Παπαθανασίου

Ἡ Ἁγία Γραφή καὶ ἡ ἀξία τῶν Ἀρχαίων Ἑλληνικῶν

Ἀρχιμ. ΧρυσόστομοςΠαπαθανασίουΔρ Νομ. καὶ Θεολ. Ἱεροκ.Καθεδρικοῦ Ναοῦ Ἀθηνῶν

Ἔμμεσον ἀπάντησιν εἰς τὴν βουλευτὴν τῆς ΔΗΜ.ΑΡ. κ. Μαρίαν Ρεπούσην, γνωστὴν ἐκκλησιομάχον καὶ πλαστογράφον τῆς συγχρόνου ἱστορίας μας, ἔδωσεν ὁ Διευθυντὴς τοῦ προσωπικοῦ γραφείου τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ Ἱεροκῆρυξ εἰς τὸν Καθεδρικὸν Μητροπολιτικὸν Ἱ. Ναὸν Ἀθηνῶν Πανοσιολογιώτατος π. Χρυσόστομος Παπαθανασίου διὰ τὸ θέμα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γλώσσης, τὴν ὁποίαν ἡ κ. Ρεπούση θεωρεῖ «νεκρὰν» καὶ ὡς μὴ ἔχουσαν θέσιν εἰς τὸ πρόγραμμα διδασκαλίας τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως.
Μὲ ἐπιστολήν του πρὸς τὴν ἐφημερίδα «Ἑστία», ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη τὴν 21ην Σεπτεμβρίου, τονίζει τὰ ἀκόλουθα:
«Ἕνα ἀνεκτιμήτου ἀξίας προνόμιο κατέχει ὁ ἑλληνισμὸς καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ συγγραφὴ τοῦ αἰωνίου καὶ θεοπνεύστου βιβλίου τῆς Ἁγίας Γραφῆς στὴν ἑλληνικὴ γλώσσα. Ὁ διανοούμενος A. Franke ἔγραφε ὅτι: “Ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ γλώσσα ἀποτελεῖ τὸ κλειδί, μὲ τὸ ὁποῖο ἀνοίγονται οἱ ἅγιες σελίδες τῆς Βίβλου”. 
Ἀξιοσημείωτο, ἐν προκειμένῳ, χαρακτηριστικὸ εἶναι ὅτι ὅταν ἐγράφη ἡ Καινὴ Διαθήκη οἱ συγγραφεῖς της, οἱ Ἱεροὶ Εὐαγγελιστές, Ματθαῖος, Μάρκος, Λουκᾶς καὶ Ἰωάννης καὶ αὐτὸς ὁ Ἀπ. Παῦλος δὲν ἔγραψαν στὴν ἀραμαϊκή, οὔτε στὴν λατινικὴ ἐπίσημη γλώσσα τῆς κοσμοκράτειρας Ρώμης, ἀλλὰ στὴν “κοινὴ” ἑλληνικὴ γλώσσα.
Μάλιστα γνωστὸν εἶναι ὅτι ἡ ὀνομαζομένη, ἐπειδὴ τὸ πολιτιστικὸν κέντρον τῆς ἀναπτύξεώς της ἦταν ἡ Ἀλεξάνδρεια, “Ἀλεξανδρινὴ κοινὴ διάλεκτος”, ὡμιλεῖτο ἀπὸ τὴν Μασσαλία μέχρι τὶς Ἰνδίες καὶ ἀπὸ τὸν Καύκασο μέχρι τὴν Ἀφρικανικὴ ἤπειρο καὶ ὡς βάση εἶχε τὴν ἀττικὴ διάλεκτο.
Συνεπῶς, ὁ Ἑλληνισμὸς ἔδωσε τὴν πανάρχαια γλώσσα του στὴν Ἁγία Γραφή, εἰδικότερα στὴν μετάφραση τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης (τὴν λεγομένη τῶν Ἑβδομήκοντα), στὰ Ἱερὰ Εὐαγγέλια, στὶς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων, στὶς Ἐπιστολὲς τοῦ Παύλου, στὴν Ἀποκάλυψη τοῦ Ἰωάννη.

 Ὡς προσφυῶς ἔχει λεχθεῖ ἡ Καινὴ Διαθήκη εἶναι “ὁ καθρέπτης τῆς ἐν Παλαιστίνῃ λαλουμένης κοινῆς”. (Καθ. Γ. Γαλίτης) καὶ ἡ σημερινὴ νέα ἑλληνικὴ γλώσσα ἀποτελεῖ ἐξέλιξη τῆς γλώσσας, τῆς κοινῆς ποὺ γράφτηκε ἡ Κ. Διαθήκη. Ἔτσι ὡς ἀναφέρεται στὴν Ἐπετηρίδα τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν 1908-96, σελ. 141 (παρὰ Χατζηδάκη, Σύντομος ἱστορία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας), “ἐκ τῶν 4900 περίπου λέξεων τὰς ὁποίας χρησιμοποιεῖ ἡ Κ. Διαθήκη, αἱ 2280 λέγονται σήμερον κοινῶς, αἱ 2200 νοοῦνται καλῶς ὑπὸ πάντων τῶν Ἑλλήνων καὶ μόνον 400 παραμένουν ἄγνωστοι”.
 Κατ᾽ ἀκολουθίαν εἶναι μοναδικὸν καὶ λίαν ἀξιόλογον τὸ γεγονός, ἀλλὰ συνάμα καὶ μέγα εὐεργέτημα στὴν ἀνθρωπότητα, ἡ γραφὴ στὴν ἑλληνικὴ γλώσσα, τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τοῦ τελειοτέρου μεταξὺ τῶν γλωσσικῶν ὀργάνων τῆς ἐκφράσεως τοῦ ἀνθρωπίνου λόγου.

Ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες ὀφείλουμε καθημερινῶς νὰ συνειδητοποιοῦμε τὸ γεγονὸς αὐτό, τὴν καὶ διὰ μέσου τῆς Ἁγίας Γραφῆς ἀδιάσπαστη ἱστορικὴ συνέχεια τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας ἀπὸ τὴν ἀπωτάτη ἀρχαιότητα ὡς σήμερα καὶ συγχρόνως νὰ εἴμεθα εὐγνώμονες στὸ Θεό, ποὺ κατέχουμε στὴν αὐθεντικὴ γλώσσα μας τὴν ὑψηλὴ θεία διδασκαλία, καθ᾽ ὅτι κάθε μετάφραση σ᾽ ἄλλο γλωσσικὸ ἰδίωμα δὲν ἀποδίδει ἐπακριβῶς τὸ πρωτότυπο.
Ἰδιαίτερα σήμερα, ἡ ἀναγκαιότητα ἐκμάθησης τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν στὰ σχολεῖα μας καθίσταται λίαν ἐπιτακτικὴ γιὰ τὴν καλλιέργεια καὶ εὐρύτητα τοῦ πνεύματος τόσο ἀπὸ τὰ κλασικὰ ὅσο καὶ ἀπὸ τὰ θεόπνευστα ἱερὰ κείμενα. Ἀναμφίβολα στὶς μέρες μας ἰσχύει ἀπόλυτα ὁ λόγος τοῦ ἱστορικοῦ Πολυβίου: “Ἐν καιροῖς χαλεποῖς μέμνησο τῆς γλώσσης”.

Ἀρχιμ. Χρυσόστομος Παπαθανασίου Δρ Νομ. καὶ Θεολ. Ἱεροκ. Καθεδρικοῦ Ναοῦ Ἀθηνῶν»

Ὀρθόδοξος Τύπος ἀρ. φύλ. 1991 27 Σεπτεμβρίου 2013

http://anavaseis.blogspot.gr/2013/09/blog-post_27.html

ΠΟΙΟ «ΓΟΥΔΗ», ΠΟΙΟΥ…«ΓΟΥΔΟΧΕΡΗ»;

τοῦ Ἀντ. Ἀ. Ἀντωνάκου*

Τὰ τελευταῖα χρόνια, εἰδικὰ στὴν μετὰ τὸ μονοτονικὸ ἐποχή, καὶ μαζὶ μὲ τὶς σκόπιμες καταργήσεις  τῆς γ΄ κλίσεως, τῆς ἱστορικῆς  γραμματικῆς καὶ τῆς ἱστορικῆς  ὀρθογραφίας, ἄρχισε καὶ μία σειρὰ  δημιουργίας «νέων ὀρθογραφιῶν» (στὴν πλειοψηφία τους ἀνορθογραφιῶν) ἢ νέων, ἀνυπάρκτων μέχρι τώρα, λέξεων, οἱ ὁποῖες δὲν ἀπέδιδαν ἐπ’ ἀκριβῶς τὸ νόημα.
Ἔτσι ξαφνικά, λοιπόν, πρὶν λίγα χρόνια, μᾶς προέκυψε καὶ ἡ λέξη … «Γουδῆ»! Μὲ «η»! Ἄλλαξαν πινακίδες καὶ αὐτὸς ὁ τόπος ποὺ γνωρίζαμε μέχρι σήμερα ὡς σύμβολο ἀποκαταστάσεως τῆς Δημοκρατίας (Κίνημα στὸ Γουδὶ) ἢ τόπο ἀπονομῆς Δικαιοσύνης καὶ Νεμέσεως (π.χ. «χρειάζεται ἕνα Γουδί»), ξαφνικὰ τὸ εἶδαν νὰ γράφεται ὡς «Γουδῆ». Καὶ οἱ ἀδαεῖς ἄνοιξαν τὸ στόμα καὶ εἶπαν: «Ἀ, οἱ εἰδικοὶ ἀπεκατέστησαν ἕνα λάθος».
Παρέβλεψαν ὅμως ὅλοι τους τὴν  ἐξελικτικὴ διαδικασία, τὴν ὁποία  ἀκολουθεῖ γιὰ αἰῶνες ἡ γλῶσσα, ἡ ὁποία ἔχει μία μοναδικὴ ἱκανότητα  προσαρμογῆς! Καὶ ἐξηγῶ ἀμέσως. Ἂν γιὰ παράδειγμα σᾶς ἔλεγα  ὅτι ἡ Γαργαρέτα, ἡ Βαρυμπό(μ)πη, ὁ Γέρακας, τὸ Κουκάκι, τὸ Περιστέρι καὶ πλῆθος ἄλλων τοπωνυμίων προέρχονται ἀπὸ τὰ ὀνόματα τῶν ἰδιοκτητῶν τους, τί θὰ λέγατε; Καὶ ὅμως, ἔτσι εἶναι. Ἡ ἴδια ἡ γλῶσσα προσαρμόζει στὴν ἐξέλιξή της αὐτὰ τὰ τοπωνύμια σὲ κανόνες, ποὺ ἡ ἴδια ἐλέγχει. Εἶναι γνωστὲς π.χ. ἐκφράσεις, ὅπως μένω «στοῦ Μακρυγιάννη», «στοῦ Γκύζη», «στοῦ Χαριλάου»… Ἐδῶ ἡ γλῶσσα ἔχει προσαρμόσει στὴν γενικὴ κτητικὴ τὴν πρόθεση «εἰς», ποὺ δηλώνει τόπο καὶ δημιουργεῖ τὸν τύπο «εἰς τοῦ = στοῦ» (Μακρυγιάννη). Θὰ πρέπει νὰ καταλάβουν ὅμως ὅλοι, «εἰδικοὶ» καὶ «ἀγνοοῦντες εὐκολόπιστοι», ὅτι ἄλλο εἶναι ἡ ἱστορικὴ προέλευση καὶ ἄλλο ἡ γλωσσικὴ προσαρμογὴ ποὺ ἡ ἴδια ἡ γλῶσσα ἐπέβαλλε στὸ πέρασμα τῶν αἰώνων. Ὁ σωστὸς γλωσσολόγος θὰ ἀναφέρει τὸ πρῶτο ὡς ἱστορία ἀλλὰ θὰ στηρίξει τὸ δεύτερο ὡς γλῶσσα. Σὰν τὸν χείμαρρο ποὺ ἀκολουθεῖ τὴν ἤδη δημιουργηθεῖσα πορεία.
Ἐκτὸς λοιπὸν ἀπὸ τὸν τοπωνυμικὸ τύπο «στοῦ (Μακρυγιάννη)», ὑπάρχουν καὶ  ἄλλοι, ὅλοι προερχόμενοι ἀπὸ ὀνόματα  ἰδιοκτητῶν. Τὰ τοπωνύμια ὅμως αὐτὰ σὲ πλεῖστες ἄλλες περιπτώσεις μετατρέπονται ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν γλῶσσα ἀποκλειστικὰ εἴτε σὲ ἀρσενικά, εἴτε σὲ θηλυκὰ εἴτε σὲ οὐδέτερα. Ἂς ἐξετάσουμε λοιπὸν κάποια ἀπὸ αὐτά, μὲ ὁδηγὸ τὸ ἐξαίρετο βιβλίο τοῦ Κώστα Μπίρη μὲ τίτλο «Αἱ Τοπωνυμίαι τῆς Πόλεως καὶ τῶν Περιχώρων τῶν Ἀθηνῶν» (Ἀθῆναι 1971), ὁ ὁποῖος χρησιμοποιεῖ μὲ τὴν σειρά του τὰ βιβλία ἀναφορᾶς τοῦ Καμπούρογλου, τὸν Κώδικα τοῦ συμβολαιογράφου «Π. Πούλου», τὸν «Χάρτη τῶν Ἀθηνῶν» τοῦ Κάουπερτ, πανεπιστημιακοὺς ὅπως ὁ Κ. Ἄμαντος καὶ πολλοὺς ἄλλους σημαντικοὺς ἐρευνητές, ἀνὰ περιοχή, τῶν Ἀθηνῶν.
Γιὰ παράδειγμα ἡ «Γαργαρέτα», ἀποτελεῖ παλαιὰ τοπωνυμία, προκύψασα ἀπὸ κτήματα τῆς ἀθηναϊκῆς οἰκογενείας τοῦ Γαργαρέτα. Τὸ ἴδιο καὶ ἡ «Βαρυμπό(μ)πη», ἡ ὁποία εἶναι τοπωνυμία περιοχῆς τῆς μεσημβρινῆς πλαγιᾶς τῆς Πάρνηθος, προκύψασα ἀπὸ κτήματα τῆς παλαιᾶς ἀθηναϊκῆς οἰκογενείας Βαρυμπόπη, «ἀνηκούσης κατὰ πᾶσαν πιθανότητα εἰς τὴν τάξιν τῶν Ἀρβανιτῶν Στρατιωτῶν, οἵτινες ἐπώκισαν εἰς τὰς παρυφὰς τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Ἀθηνῶν, κατὰ τὸν 14^ο αἰῶνα», ὅπως μᾶς λέει ὁ Μπίρης. Κι ὅμως αὐτὰ τὰ δύο γνωστὰ τοπωνύμια καὶ ἀρκετὰ ἄλλα «θηλυκοποιήθηκαν». Ὁ λαὸς δὲν λέει «μένω στοῦ Γαργαρέτα» ἢ «πάω στοῦ Βαρυμπό(μ)πη» ἀλλὰ «στὴν Γαργαρέτα» καὶ «στὴν Βαρυμπό(μ)πη».
Εἶναι γνωστὴ ἀκόμη ἡ τοπωνυμία  «Γέρακας», ἡ ὁποία καλύπτει ἐκτεταμένη περιοχὴ πρὸς δυτικὰ τῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν-Μαραθῶνος, κατὰ τὴν διασταύρωσή της μὲ τὴν καταργηθεῖσα γραμμὴ τοῦ σιδηροδρόμου Λαυρίου. Ἡ περιοχὴ αὐτή, κατάφυτη ἄλλοτε ἀπὸ ἐλαιόδενδρα, ἀνῆκε κατὰ τὸν 16^ο αἰῶνα «εἰς τὸν ἐξ’ Ἀθηνῶν καταγόμενον μέγαν Λογοθέτην τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου Ἱέρακα, ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ ὁποίου προῆλθεν ἡ τοπωνυμία. Ἐπωλήθη δὲ ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Μονὴν Πεντέλης». Κι ἐδῶ ὅμως, ὁ λαὸς δὲν λέει «μένω στοῦ Γέρακα» ἀλλὰ «μένω στὸν Γέρακα»! Δηλαδὴ «ἀρσενικοποιεῖ» τὸ τοπωνύμιο. Ἔτσι εἶναι. Ἡ γλῶσσα ἀκολουθεῖ τὴν μέθοδο τοῦ χειμάρρου. Ἀκόμη κι ἂν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος νὰ τὴν ἀλλάξουμε ἡ ῥοή της εἶναι πιὸ δυνατή! Κι ὅπως, ἂν κτίσεις στὴν κοίτη, θὰ σοῦ γκρεμισθεῖ τὸ σπίτι, ἔτσι κι ἂν προσπαθήσεις νὰ ἀλλάξεις παγιωμένη σὲ πολλὲς δεκαετίες ἢ αἰῶνες κατάσταση, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ἐξ’ ἴσου καταστροφικό.
Ἀφοῦ λοιπὸν εἴδαμε πὼς «ἀρσενικοποιοῦνται» ἢ «θηλυκοποιοῦνται» τοπωνυμίες, ἂς δοῦμε καὶ τὴν τρίτη καὶ πλέον πολυπληθῆ περίπτωση, ὅπου τὰ ὀνόματα «οὐδετεροποιοῦνται»! Σὲ αὐτὴν τὴν περίπτωση στὴν ὁποία ἀνήκει καὶ «τὸ Γουδί» ὑπάρχουν ἄπειρες περιπτώσεις, τὶς ὁποῖες ὅμως οἱ «εἰδικοί» δὲν τόλμησαν νὰ τὶς ἀγγίξουν. Ἴσως γιατὶ βαδίζουν μεθοδικά. Βῆμα – βῆμα. Ἂς ἐξετάσουμε ὅμως τὶς πιὸ τρανταχτές, οἱ ὁποῖες εἶναι ἱκανὲς νὰ ἀποδείξουν «τὸ λάθος».
Γνωρίζετε ὅλοι τὸ «Γαλάτσι». Ὅπως ἀναφέρεται στὸν Κώδικα Π. Πούλου τὸ Γαλάτσι εἶναι «Μεσαιωνικὴ τοπωνυμία, ἐν χρήσει ἀκόμη καὶ σήμερον, προκύψασα ἀπὸ κτήματα τῆς ἀθηναϊκῆς οἰκογενείας Γαλάκη, τῆς ὁποίας τὸ ὄνομα προεφέρετο κατὰ τὸ παλαιὸν ἀθηναϊκὸν ἰδίωμα Γαλάτση». Κανεὶς ὅμως δὲν λέει «μένω στοῦ Γαλάτση» ἀλλὰ «στὸ Γαλάτσι».
Τὸ «Δουργούτι» εἶναι  «παλαιὰ τοπωνυμία, προκύψασα ἀπὸ  ἰδιοκτήτην Δουργούτην. Προεφέρετο εἰς παλαιοτέρας ἐποχὰς καὶ Δριγούτι». Τὸ ἐπώνυμο φέρουν σύγχρονες οἰκογένειες τῶν Ἀθηνῶν. Τὸ «Κατσιπόδι», ἐπίσης, εἶναι μεσαιωνικὴ τοπωνυμία, ἡ ὁποία προῆλθε ἀπὸ κτήματα τῆς οἰκογενείας Κατσιπόδη καὶ τὴν κτητορική τους ἐκκλησία τῆς Παναγίας τῆς Κατσιποδοῦς. (Εὑρετήριο τῶν Μεσαιωνικῶν Μνημείων τῆς Ἑλλάδος).
Ὑπάρχει, ἐπίσης, τὸ «Κερατσίνι», τὸ ὁποῖο ἦταν γνωστὸ ἀπὸ τὴν κατὰ τοὺς χρόνους τῆς Τουρκοκρατίας ἐν χρήσει τοπωνυμία «Κόσολα Τζερατιά» (Κερατιὰ τοῦ Προξένου), ἐννοώντας τὸν πρόξενο τῆς Γαλλίας Γκασπαρί, ὁ ὁποῖος κληρονόμησε τὰ κτήματα ἀπὸ τὸν Καϋράκ, συγγενῆ του καὶ μοναδικὸ πάροικο τοῦ Πειραιᾶ. Ἡ κερατιὰ αὐτὴ ταυτίζεται μὲ τὴν μεγάλη Ξυλοκερατιὰ (χαρουπιά), ποὺ ἀπαντᾶται κατὰ τοὺς πρώτους μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση χρόνους καὶ μὲ τὸν ἀναφερόμενο ὡς ἰδιοκτήτη στὴν περιοχὴ αὐτὴ κατὰ τὴν τελευταία περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας Τζίνην ἢ Γκίνην. Ὅπως γράφει δὲ ὁ Μπίρης, «μὲ τὸ ὄνομα Κερατόπυργος τῆς πρὸς δυτικῆς ἄκρας τοῦ ὅρμου, πείθει ὅτι ἀρχικῶς ἢ τοπωνυμία ἦταν Κερατιὰ τοῦ Τζίνη ἢ Κερατιὰ Τζίνη. Μετέπεσε δὲ ἀργότερον στὸν μονολεκτικὸν τύπον «Κερατζίνι» καὶ «Κερατσίνι».
Ἕνα ἀκόμη πασίγνωστο τοπωνύμιο εἶναι τὸ «Κουκάκι». Αὐτὸ προέκυψε γύρω στὸ 1900 ἀπὸ μοναχικὴ οἰκία, τὴν ὁποία ἔκτισε τότε, στὴν γωνία τῶν ὁδῶν Δημητρακοπούλου 89 καὶ Γεωργάκη Ὀλυμπίου, ὁ Γεώργιος Κουκάκης, ἐργοστασιάρχης σιδηρῶν κρεβατιῶν. Γνωστὸ καὶ τὸ «Κουτσικάρι», τοπωνυμία τῆς περιοχῆς μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Νίκαιας, ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ δημάρχου τῶν Ἀθηνῶν Ἐμμ. Κουτσικάρη, ὁ ὁποῖος ἀγόρασε τὴν ἔκταση αὐτὴ ἀπὸ ἀπερχομένη τουρκικὴ οἰκογένεια κατὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῶν Ἀθηνῶν.
Ἂν ὅμως αὐτὸ εἶναι  ἁπλῶς γνωστό, τὸ «Μενίδι» εἶναι πασίγνωστο. Εἶναι Μεσαιωνικὴ ὀνομασία τῶν ἀρχαίων Ἀχαρνῶν, «ὑπάρχουσα ἐν χρήσει κατὰ τὸν 12^ο αἰῶνα, πολὺ πρὸ τοῦ 18^ουαἰῶνος, καθ’ ὃν ἔγινεν ἡ ἐποίκησις αὐτόθι Ἀρβανιτῶν ἐκ Πελοποννήσου καί, κατὰ συνέπειαν, ἄσχετος πρὸς αὐτούς. Προέκυψε τὸ τοπωνύμιον ἀπὸ ἐπώνυμον τιμαριούχου Βυζαντινοῦ ἄρχοντος Μενίδη, κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὰ δύο τιμάρια τοῦ Καματηροῦ, τὸ ἐν πλησίον τῶν Λιοσίων καὶ τὸ ἄλλο εἰς τὴν Σαλαμῖνα», μᾶς πληροφορεῖ ὁ Μπίρης.
Ὁμοίως καὶ τὸ «Μπουρνάζι», «τοπωνυμία τῆς κατ’ ἐπέκτασιν τοῦ συνοικισμοῦ Περιστερίου περιοχῆς, πρὸς βόρεια τῆς ἀπὸ τὰ Σεπόλια ἀγούσης ὁδοῦ καὶ πρὸς δυτικὰ τοῦ ῥέματος τῆς Καναπιτσερῆς, προελθοῦσα ἀπὸ κτήματα τῆς παλαιᾶς ἀθηναϊκῆς οἰκογενείας Μπουρνάζου». Τὸ ἴδιο καὶ τὸ «Περιστέρι», τὸ ὁποῖο ἀποτελεῖ παλαιὰ τοπωνυμία περιοχῆς «κατὰ τὴν δυτικὴν πλευρὰν τοῦ Κηφισοῦ πέραν τῆς Κολοκυνθοῦς, προκύψασα ἀπὸ κτήματα ὁμωνύμου μεσαιωνικῆς ἀθηναϊκῆς οἰκογενείας (Περιστέρη)». Κι ἂς τελειώσω μὲ τὸ πασίγνωστο «Τατόι», τοπωνυμία, προκύψασα ἀπὸ τὸ ἐπώνυμο τῆς οἰκογενείας Τατόη, «ἀνηκούσης εἰς τὴν τάξιν τῶν Ἀρβανιτῶν, οἵτινες ἐγκατεστάθησαν εἰς τὰς παρυφὰς τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Ἀθηνῶν κατὰ τὸν 14^ον αἰῶνα. (Μν. Καμπ., τόμ. Ι, σελ. 179).
Τὸ ἴδιο, λοιπόν, ποὺ  συνέβη μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ «οὐδετεροποιημένα» τοπωνύμια, συνέβη καὶ μὲ τὸ «Γουδί». Ὁ Μπίρης, ποὺ γράφει σωστὰ τὸ Γουδὶ μὲ ἰῶτα, μᾶς πληροφορεῖ (καὶ ἱστορικῶς σωστὰ) ὅτι ἀποτελεῖ «παλαιὰν ὀνομασίαν τῆς περιοχῆς καὶ ἐπώνυμον τῆς αὐτόθι ἠρειπωμένης ἐκκλησίας τῆς Παναγίας, ἀπὸ κτήματα μεσαιωνικῆς οἰκογενείας Γουδῆ, ἀνήκοντα σήμερον εἰς τὴν οἰκογένειαν Κακαβᾶ».
Ἐπειδὴ λοιπὸν οἱ «εἰδικοὶ γλωσσολόγοι», καὶ οἱ «προοδευτικοὶ  δημοσιογράφοι», ποὺ τοὺς συνέδραμαν, αὐτοὶ ποὺ ἄλλαξαν τὴν λέξη σκόπιμα ὡδήγησαν νέους, ἐπίδοξους συγγραφεῖς καὶ νέους δημοσιογράφους σὲ σωρεία λαθῶν ἐπειδὴ «δὲν κατάλαβαν» ὅτι τὸ τοπωνύμιο «οὐδετεροποιήθηκε» ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν γλῶσσα, διότι ὁ λαὸς δὲν λέει «μένω στοῦ Γουδῆ» ἀλλὰ «μένω στὸ Γουδί»! Χαρακτηριστικὰ ἀναφέρω πὼς εἶδα τουλάχιστον δύο διαφορετικὰ βιβλία γιὰ «τὸ κίνημα στὸ Γουδί»! Τὸ ἕνα ἔγραφε «τὸ κίνημα στὸ … Γουδή»! Σαφέστατο λάθος, διότι κανένα οὐδέτερο δὲν τελειώνει σὲ «η»! Τὸ ἄλλο ἔγραφε «τὸ κίνημα τοῦ Γουδῆ», ἀφήνοντας νὰ ὑπονοηθεῖ ὅτι τὸ κίνημα, τὸ ἔκανε κάποιος Γουδής.
Γλωσσικὴ ἀναρχία, βαβυλωνία  σκόπιμη γιὰ νὰ προκληθεῖ σύγχυση, μέσα ἀπὸ κάτι τάχα λανθασμένο, ποὺ ἔπρεπε νὰ διορθωθεῖ. Ἄλλαξαν ἕνα τοπωνύμιο καὶ ἄφησαν ὅλα τὰ ἄλλα. Ὁ σοφὸς λαός, ὅμως, ὅποτε δὲν παρεμβαίνουν μὲ νόμους «εἰδικοί», διορθώνει μόνος του τὴν γλῶσσα του, χιλιάδες χρόνια τώρα. Καὶ δὲν χρειάζεται «εἰδικούς», ποὺ δὲν γνωρίζουν πώς λειτουργεῖ ἡ γλῶσσα! Ὅπως π.χ. κανεὶς σήμερα δὲν λέει «μένω στοῦ Κουκάκη», «στοῦ Γαλάτση», «στοῦ Κερατσίνη», «στοῦ Μενίδη», «στοῦ Περιστέρη», «στοῦ Τατόη» ἀλλὰ λέει «στὸ Κουκάκι», «στὸ Γαλάτσι», «στὸ Κερατσίνι», «στὸ Μενίδι», «στὸ Περιστέρι», «στὸ Τατόι», ἔτσι πρέπει νὰ λέει, «στὸ Γουδὶ» καὶ ὄχι «στοῦ Γουδῆ», πολὺ δὲ περισσότερο ὄχι στὸ χείριστο «στὸ Γουδή»!
Δυστυχῶς ὅμως, δὲν ξέρω πότε κάποιος μὲ τὸ προσωνύμιο «Γουδοχέρης» θὰ παραλάβει τοὺς ὀπαδοὺς «τοῦ Γουδῆ» γιὰ νὰ τοὺς περιποιηθεῖ δεόντως. Καὶ τότε μπορεῖ νὰ μὴ θυμοῦνται «τὸ Γουδὴ» ἀλλὰ σίγουρα θὰ θυμοῦνται ὅτι ἔγινε … «τοῦ Γουδοχέρη». (σ.σ. Τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρο ἀποτελεῖ προδημοσίευση τμήματος τοῦ συντόμως ἐκδοθησομένου ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις «ΚΑΔΜΟΣ» βιβλίου μου μὲ τίτλο «Μαθήματα Ἑλληνικῆς Γλώσσης μὲ δάσκαλο τὰ λάθη τῶν ΜΜΕ»).

* Ὁ Ἀντώνιος Ἀντωνάκος εἶναι Καθηγητής, Κλασικὸς Φιλόλογος, Ἱστορικός, Συγγραφέας καὶ Μέλος τοῦ ΟΔΕΓ.

Πηγή: Περιοδικό ΄΄ΕΛΛΗΝΙΚΗ-ΔΙΕΘΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑ΄΄, ΙΑΝ.-ΙΟΥΝ. 2013

http://www.enromiosini.gr/arthrografia/%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BF-%CE%B3%CE%BF%CF%85%CE%B4%CE%B7-%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BF%CF%85-%CE%B3%CE%BF%CF%85%CE%B4%CE%BF%CF%87%CE%B5%CF%81%CE%B7/

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Μόσχα, 05 Αυγούστου 2013

            Αγαπητοί φίλοι,
           
Είμαστε στην ιδιαίτερα ευχάριστη θέση να ανακοινώσουμε την εξαιρετική επιτυχία όλων των σπουδαστών του Κ.Ε.Π. στις προσφάτως διεξαχθείσες εξετάσεις για τη λήψη του πιστοποιητικού Ελληνομάθειας, το οποίο εκδίδεται από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας με έδρα τη Θεσσαλονίκη.
Για όλους όσους διδάσκονται την ελληνική, ανέκαθεν ετίθετο το ζήτημα πιστοποιητικού ελληνομάθειας, αναγνωρισμένου από την Ελλάδα. Για το λόγο αυτό, το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων της Ελλάδος και το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας εφήρμοσαν τη χορήγηση διεθνούς πιστοποιητικού ελληνομάθειας, το οποίο εκδίδεται από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (με έδρα τη Θεσσαλονίκη).
Στη Ρωσία, όπου οι ελληνικές σπουδές τυγχάνουν ιδιαίτερης ανταπόκρισης και αποδοχής, όπου ένθερμοι Έλληνες και Φιλέλληνες ασχολούνται με τη γλώσσα, την ιστορία, τον πολιτισμό της Χώρας μας, όπου η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας αποτελεί παράδοση, η δυνατότητα ενός τέτοιου πιστοποιητικού παραμένει επίκαιρη και ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του διδασκόμενου κοινού.
Το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας με επιστολή τους από 26 Ιανουαρίου 1999 εξουσιοδότησαν την Έδρα Βυζαντινής και Νεοελληνικής Φιλολογίας της Φιλολογικής Σχολής του Κρατικού Πανεπιστημίου Μόσχας «Lomonosov» να διεξάγει τις ανάλογες εξετάσεις πιστοποίησης ελληνομάθειας για τους πολίτες της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Το 2013 οι εξετάσεις πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 14-15 Μαΐου στη διεύθυνση: Moscow, Vorobyevi gori, Moscow State University, 1st building of human sciences, # 1051.
Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού προέβη, το Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους, σε σύσταση ειδικού τμήματος προετοιμασίας για την Ελληνομάθεια, συνεργαζόμενο με τον εξειδικευμένο φιλόλογο- γλωσσολόγο κύριο Αργύριο Μιχαήλ, ειδικά προσκεκλημένο για τις ανάγκες του εν λόγω τμήματος. Καταρτίστηκε ειδικό πρόγραμμα προετοιμασίας, στο οποίο συνυπολογίστηκαν οι ιδιαιτερότητες του προγράμματος Ελληνομάθειας, η εμπειρία και το υλικό εξετάσεων των προηγούμενων ετών, το επίπεδο γνώσεων των σπουδαστών μας. Είναι μεγάλη χαρά για όλους εμάς να συνειδητοποιούμε ότι όλοι οι σπουδαστές του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού πέρασαν με επιτυχία τις εξετάσεις και θα τους χορηγηθεί το πιστοποιητικό της Ελληνομάθειας.  
Εκφράζουμε τα συγχαρητήριά μας στους μαθητές του Κ.Ε.Π. για την επιτυχία τους, στον εκπαιδευτικό μας κ. Αργύριο Μιχαήλ για την αφοσίωση, το ζήλο και τον επαγγελματισμό του, στην Έδρα Βυζαντινής και Νεοελληνικής Φιλολογίας της Φιλολογικής Σχολής του Κρατικού Πανεπιστημίου Μόσχας «Lomonosov» για την πολυετή συνεργασία, καθώς και στο Ινστιτούτο Πολιτισμολογίας για τη σύμπραξη και αρωγή του στη διοργάνωση των μαθημάτων και την εξασφάλιση του χώρου διεξαγωγής των μαθημάτων.
Επισυνάπτονται τα αποτελέσματα των εξετάσεων, όπως εκδόθησαν από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.

Με εκτίμηση,
Δώρα Γιαννίτση














































































 http://www.enromiosini.gr/arthrografia/%CE%BA%CE%B5%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%BF-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%85-2/

ΕΡΑΝΙΖΟΝΤΑΣ ΕΥΦΑΝΤΑΣΤΕΣ, ΕΥΩΔΙΑΣΤΕΣ ΚΙ ΕΥΓΕΣΤΕΣ ΛΕΞΕΙΣ*

Εἰρήνης Κ.,  φιλολόγου

Πρὸ τριετίας συνάντησα στὸ Πανεπιστήμιο ἕναν ἑλληνιστὴ Βέλγο φοιτητὴ ποὺ ἐνθουσιαζόταν κατανοώντας τὸ βάθος λέξεων ὅπως ἡ ὠτοασπίδα ἢ ἡ ὀδοντογλυφίδα. Χαμογελοῦσε ὅποτε ἔβλεπε πυγολαμπίδες ἢ ἄκουγε «ζήτω» γιὰ χειρουργοὺς καὶ ταξίδια τοῦ μέλιτος. Γιὰ σκέψου, μοῦ ἔλεγε, πόσο εὔστοχα οἱ ἴδιες οἱ λέξεις σας ὁρίζουν τὶς ἐποχές: φθινόπωρο, ἔαρ/ἄνοιξη, θέρος/καλοκαίρι… Κι ὅμως πολλοὶ ἀπὸ ἐμᾶς εἴμαστε ἀνυποψίαστοι.

Εἶναι γοητευτικὸ νὰ ὑποψιάζεται κανεὶς γιὰ τὴ διαρκῆ ροὴ τῆς γλώσσας μας, τὶς ἀέναες ἀλλαγὲς σὲ φωνητικό, μορφολογικὸ καὶ σημασιολογικὸ ἐπίπεδο. Τὰ πρόβατα στὸν Ἀριστοφάνη βέλαζαν «βήβη»  (ἀφοῦ τὸ η ἦταν μακρὸ ε, ὅπως ἀντιστοίχως διέφερε τὸ ω μέγα ἀπὸ τὸ ο μικρόν), ἡ ἱστορία στὴν ἐποχὴ τοῦ Περικλῆ κι ἀργότερα γραφόταν ΗΙΣΤΟΡΙΑ (λόγῳ δασείας, βλ. History), ἐνῷ περίπτερο ὀνόμαζαν εὔλογα τὸν ναὸ ποὺ εἶχε ὁλόγυρα κίονες… Ταυτόχρονα, ὡς σήμερα μιλᾶμε γιὰ σανδάλια, Θεό, σέλινο, θάλασσα καὶ θὰ προκαλοῦσε ἴλιγγο ἡ συνειδητοποίηση πὼς αὐτὲς οἱ λέξεις ἀκούγονται καὶ γράφονται ἤδη ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῶν Μυκηναίων, τουλάχιστον ἀπὸ τὸ 1200 π. Χ.

Μπορεῖ, ἔπειτα, ἡ λέξη ναῦς νὰ ἀντικαταστάθηκε ἀπὸ τὸ πλοῖο, ἀλλὰ μᾶς κληροδότησε ναύτη, ναυάγιο, ναύαρχο, Ναύπλιο, Ναυσικᾶ. Ὁμοίως ἡ θύρα ἔγινε πόρτα, ἀλλὰ ὁ θυρωρὸς καὶ τὸ θυροτηλέφωνο, ἡ «θύρα 13» δὲν ἄλλαξαν. Ὁ ὑδροχόος δὲν ἔγινε νεροχύτης, ἐνῷ ἡ θήρα ἔγινε κυνήγι μὰ ἄφησε τὰ θηρία, τὸ θήραμα, τοὺς κάθε λογῆς προικοθῆρες, λεξιθῆρες, λαθροθῆρες, βαθμοθῆρες καὶ ψηφοθῆρες. Τὸ ἀλέξω ποὺ σήμαινε ἀποκρούω ἀπεβίωσε νωρίς, ὅμως τὸ κουβαλοῦν ἀκόμα ὁ Ἀλέξανδρος, τὸ ἀλεξίσφαιρο γιλέκο καὶ τὸ ἀλεξικέραυνο, ὁ μαχητικὸς ἀλέκτωρ καὶ τὸ ἀλεξίπτωτο ἐνῷ ὁ πρόγονος νοῦς συνυπάρχει μὲ ὅλους τους κατιόντες συγγενεῖς του, ὀξύνοες νουνεχεῖς ἀνθρώπους ποὺ παρανοοῦν, κατανοοῦν, νουθετοῦν καὶ δὲν διανοοῦνται τὰ ὑπονοούμενα ποὺ ἐννοοῦνται στὴ νοημοσύνη ἢ τὴν ἄνοια.

Ἀντίστοιχα, τὴ ρίζα τοῦ τέμνω συναντοῦμε σὲ λέξεις ποὺ ἐκ πρώτης ὄψεως οὐδόλως συγγενεύουν (διχοτόμος, ἔντομο, σύντομος, ρυμοτομία). Δὲν ξέρω πόσο κουβεντιάζοντας ἔχουμε συνείδηση πὼς συ-ζητᾶμε τὴν ἀλήθεια ἢ ὅταν ἀποκαλοῦμε κάτι ἄψογο τὸ ἐννοοῦμε καὶ δὲν τοῦ βρίσκουμε ψεγάδι, δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ τὸ ψέξει. Ὁμοίως, φαντάζομαι, θὰ ἤμασταν πιὸ διστακτικοὶ νὰ λέμε πὼς συγ-χωροῦμε καὶ μετα-νοοῦμε, ἂν ἤμαστε εἰλικρινεῖς. Πάντως, σήμερα ποὺ τὰ παιδιὰ στὸ σχολεῖο κατάλαβαν ὅτι κόσμος σημαίνει κόσμημα καὶ ἐτυμολογώντας βρῆκαν τὴ σχέση οἰκολογίας καὶ οἴκου, προβληματίστηκαν μήπως πρέπει νὰ ἀλλάξουμε ὁρολογία.














Πολὺ στενοχωριέμαι ποὺ μελετώντας τὰ παιδιὰ ἀρχαῖα ἡ μιλώντας οἱ μεγάλοι νέα ἑλληνικά, δὲν κατανοοῦμε τὴ συνέχεια τῆς γλώσσας. Κρίμα, γιατί πολλὰ μαργαριτάρια θὰ ἀποσοβοῦνταν, πολλὲς λέξεις δὲν θὰ ἠχοῦσαν τόσο ἀνοίκειες. Σκεφτεῖτε τὴν τροχοπέδη καὶ συνδυάστε τὴν μὲ τὶς χειροπέδες, τὸ χέρι, τὸ ἐγχειρίδιο. Ἂν δὲν καταλαβαίνετε τὸ «ἄχθος ἀρούρης», ἀναρωτηθεῖτε τί κάνει ὁ ἀχθοφόρος καὶ ὁ ἀρουραῖος… Οἱ τύποι «πληροῖ τοὺς ὅρους», «ἐξόφληση τοῖς μετρητοῖς», «Θεὸς φυλάξοι» «μήνυμα ἐστάλη», «μνήσθητί μου, Κύριε», « σεσημασμένος – συνημμένος – κατεψυγμένος» ἀπαντοῦν καὶ σήμερα ὡστόσο τὰ εἰς - οω συνηρημένα, ἡ δοτική, ἡ εὐκτική, οἱ προστακτικὲς καὶ οἱ μετοχὲς τοῦ παθητικοῦ παρακειμένου εἶναι κινέζικα – terra incognita γιὰ τοὺς περισσότερους. Ἔπειτα, ἂν εἴχαμε κατανοήσει τὸν νόμο τῆς ἐκτάσεως ἐν συνθέσει τῶν φωνηέντων δὲν θὰ μπερδευόμασταν μὲ τὴν ὀρθογραφία λέξεων ὅπως: κυν-ηγῶ, ποδ-ήλατο, παν-ηγύρι, συν-ωμότης,ψευδ-ώνυμο, δι-ώροφο.











Ἂν καταλαβαίναμε τὴ λέξη ἡμίφωνο, θὰ ὑποψιαζόμασταν πὼς τὸ ἴδιο ἰσχύει καὶ γιὰ τὰ σύνθετα μὲ – ρ -, εἴτε ἀναφερόμαστε σὲ ἀπο-ρρυπαντικά, μετα-ρρυθμίσεις, δια-ρροές, ἀνθρώπους ποὺ αἱμο-ρραγοῦν, καταρ-ρακώνονται ἢ περνοῦν στὸ Ἀντί-ρριο. Ἔγραψα ἡμί-φωνο καὶ σκέφτηκα ἐκεῖνα τὰ προθήματα ὅπως τὸ ἡμί- (=μισό-) ἢ τὸ ἀμφί- (ἀπὸ τὴ μία κι ἀπὸ τὴν ἄλλη) ἀπὸ κοντὰ καὶ τὰ ἐπιθήματα τύπου -ιδιον (ὑποκοριστικό) ἢ -θεν (=ἀπό).









Πόσες λέξεις δὲν συνδέουν μὲ ἀόρατους δεσμούς… ἡμίφως, ἡμίχρονο, ἡμισφαίριο, ἡμιμάθεια, ἡμιανάπαυση, ἡμίθεος, ἡμίτονο, ἡμιτελὴς καὶ ἡμίπαλτο ἀπὸ τὴ μία μαζὶ μὲ τὰ ἀμφιλεγόμενος, ἀμφιταλαντεύομαι, ἀμφίπλευρος, ἀμφιδέξιος, ἀμφίδρομος, ἀμφίβιο, ἀμφιθαλής, ἀμφιθυμία, ἀμφιλύκη, ἀμφορέας. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, κατοικίδιο, χοιρίδιο, ἀκτινίδιο, (ὀ)φρύδι(ο), (ὀ)φίδι(ο), ζώδιο, σωματίδιο, ὀγκίδιο, ἀλλὰ καὶ ἀνέκαθεν, παλαιόθεν, πόθεν ἔσχες, παιδιόθεν, μετόπισθεν, πανταχόθεν, ἑκατέρωθεν, θύραθεν, ἄγγελος πρωτοστάτης οὐρανόθεν ἐπέμφθη…  
Ἠχοῦν περιττὰ ὅλα αὐτά; Σίγουρα εἶναι ἀνούσια ἂν προτιμοῦμε ἁπλῶς νὰ ἐπιπλέουμε ἀνυποψίαστοι γιὰ τὶς ὑποθαλάσσιες ὀμορφιές, ἂν ἡ φαντασία καὶ ἡ παρατηρητικότητά μας ἔχουν ἀτονίσει καὶ τὸ λεξικὸ σκονίζεται στὸ ράφι. 
Θὰ ἐπανέλθουμε…

*ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ‘Ἐρῶ’ , Θ΄ ΤΕΥΧΟΣ, ΙΑΝ.-ΜΑΡΤ. 2012



http://www.enromiosini.gr/%CE%B5%CF%81%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%83-%CE%B5%CF%85%CF%86%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%83-%CE%B5%CF%85%CF%89%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%83/

Μαθήματα ελληνικής γλώσσας στη Μόσχα

Μόσχα, Ιούνιος 2013

Αγαπητοί φίλοι,

Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού είναι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσει την έναρξη εγγραφών για τα μαθήματα ελληνικής γλώσσας του ακαδημαϊκού έτους 2013-2014, που θα ξεκινήσουν τον προσεχή Σεπτέμβριο. Σε έξι διαφορετικές, γεωγραφικά, εστίες της ρωσικής πρωτεύουσας οι ενδιαφερόμενοι έχουν τη δυνατότητα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας και, στη συνέχεια, συμμετοχής σε εξετάσεις για την απόκτηση του πτυχίου γλωσσικής επάρκειας-ελληνομάθειας από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (με έδρα τη Θεσσαλονίκη).

Ελληνική γλώσσα, η γλώσσα του Ομήρου και του Θουκυδίδη, του Σοφοκλή και του Αριστοτέλη, η γλώσσα των Αγίων Γραφών, των βυζαντινών χρονογραφημάτων, η γλώσσα του Σολωμού και του Κάλβου, του Παλαμά, του Ελύτη, του Ρίτσου, η γλώσσα που τεκμηριώνει και αντικατοπτρίζει τη συνέχεια του Ελληνισμού από την αρχαιότητα έως της μέρες μας. Η γλώσσα, η οποία ομιλείται σε μία από τις, αναμφίβολα, σαγηνευτικότερες γωνιές του πλανήτη, τόπο απαράμιλλου κάλλους, αισθησιακής φυσικής ομορφιάς, αλλά και εξαιρετικά πλούσιας ιστορίας και πολιτισμού, μοναδικών μνημείων, γενέτειρα διαχρονικών αξιών και ιδεωδών, που αποτελεί πηγή έμπνευσης για τους δημιουργούς, για ανθρώπους των γραμμάτων και τεχνών ανά τους αιώνες και δεν δύναται να αφήσει αδιάφορο και ασυγκίνητο και τον πλέον απαιτητικό περιηγητή.

«Φιλοκαλούμεν μετ΄ ευτελείας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας»(Θουκυδίδης, «Επιτάφιος του Περικλή») – φράση-απαύγασμα της ελληνικής φιλοσοφίας, του ελληνικού πνεύματος, που συνίσταται στην αρμονική συνύπαρξη μέτρου, απλότητας, περιεχομένου, κάλλους, αυθεντικότητας, στη διατράνωση της αληθινής αρετής.

Μάθετε την ελληνική γλώσσα – επισκεφθείτε την Ελλάδα, για να απολαύσετε το φυσικό κάλλος και τα πλούσια μνημεία, να γευθείτε τον αρμονικό συνδυασμό πληρότητας μορφής και περιεχομένου!

Για περισσότερες πληροφορίες και εγγραφές δύνασθε να απευθύνεσθε στη γραμματεία του Κ.Ε.Π., στα τηλέφωνα 7084809/10 ή στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις info@hecucenter.ru , hcc@mail.ru

 http://www.enromiosini.gr/anakoinwseis/16304-%CE%BC%CE%B1%CE%B8%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%B3%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83%CE%B1%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CF%8C%CF%83%CF%87%CE%B1/

Τα μωρά αρχίζουν να μαθαίνουν την μητρική τους γλώσσα προτού γεννηθούν

Τα μωρά αρχίζουν να μαθαίνουν την μητρική τους γλώσσα προτού γεννηθούν

Μωρά που έχουν γεννηθεί πριν από λίγες μόνο ώρες, είναι σε θέση να ξεχωρίσουν τους ήχους της μητρικής γλώσσας τους από τους ήχους μιας ξένης γλώσσας, σύμφωνα με μια νέα αμερικανική επιστημονική έρευνα, που δείχνει ότι τα έμβρυα αρχίζουν να «απορροφούν» τη γλώσσα ενώ ακόμα βρίσκονται στην μήτρα, πολύ νωρίτερα από ό,τι πίστευαν μέχρι τώρα οι επιστήμονες.

Σύμφωνα με το Athens Macedonian News Agency οι ερευνητές, με επικεφαλής την καθηγήτρια ψυχολογίας Κριστίν Μουν του Λουθηρανικού Πανεπιστημίου του Ειρηνικού, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό παιδιατρικής "Acta Paediatrica", μελέτησαν 40νήπια, αγόρια και κορίτσια, ηλικίας περίπου 30 ωρών, τόσο από τις ΗΠΑ,όσο και από τη Σουηδία.
Τα μωρά, ενόσω βρίσκονταν στο μαιευτήριο,άκουγαν διάφορες ηχογραφημένες φωνές τόσο στη μητρική γλώσσα τους,όσο και σε άλλες ξένες γλώσσες.
«Είναι η πρώτη έρευνα που δείχνει ότι τα έμβρυα μαθαίνουν, προτού γεννηθούν, τους ιδιαίτερους ήχους της μητρικής γλώσσας. Έτσι, η μελέτη μας μετατοπίζει την μετρήσιμη αναγνώριση των ήχων της γλώσσας από τους έξι περίπου μήνες της ζωής του μωρού στο προγεννητικό στάδιο», δήλωσε η Μουν.
Επιμέλεια: Π. Δρακόπουλος

Από παλαιότερη δημοσίευση του Βήματος 06-07-2003 αντιγράφουμε

Τα έμβρυα ακούνε και θυμούνται

Οι επιστήμονες ανακαλύπτουν ότι τα παιδιά δεν κάθονται «αραχτά» στην κοιλιά της μητέρας τους. Αντιλαμβάνονται τη φωνή της και όχι μόνο απολαμβάνουν μελωδίες αλλά τις συγκρατούν κιόλας. Μάλιστα ορισμένες γευστικές προτιμήσεις τους καθορίζονται κατά τη διάρκεια της κύησης

Καναδοί επιστήμονες ανακοίνωσαν πριν από λίγες ημέρες τα αποτελέσματα μιας έρευνας η όποια δείχνει ότι τα βρέφη μπορούν να διακρίνουν τη φωνή της μητέρας τους από άλλες φωνές προτού καν γεννηθούν. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι έμβρυα τις τελευταίες εβδομάδες της κύησης παρουσίαζαν αύξηση των καρδιακών παλμών όταν άκουγαν τη μητέρα τους να μιλά και μείωση όταν άκουγαν μια άγνωστη γυναίκα. «Δεν είναι η αύξηση των καρδιακών παλμών η ίδια, αλλά οι διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους το έμβρυο αποκρίθηκε στις δύο φωνές. Αυτό μας λέει ότι το έμβρυο αναγνωρίζει τη φωνή της μητέρας του» δηλώνει η Μπάρμπαρα Κισιλέφσκι, επικεφαλής της ομάδας του Πανεπιστημίου Queen's στον Καναδά που πραγματοποίησε την εν λόγω έρευνα.
H Κισιλέφσκι αναφέρει πως τα αποτελέσματα αυτά βρίσκονται σε συμφωνία με πολυάριθμες έρευνες που δείχνουν ότι το έμβρυο προετοιμάζεται κατά την κύηση για να συνδεθεί συναισθηματικά με τη μητέρα του, αλλά και για να αρχίσει να εξοικειώνεται με την ομιλία.

Για τις ανάγκες του πειράματός τους, οι ερευνητές τοποθέτησαν ηχεία σε απόσταση δέκα εκατοστών από τις κοιλιές των εγκύων και αναπαρήγαγαν την ηχογραφημένη φωνή είτε της μητέρας (σε 30 έμβρυα) είτε μιας άγνωστης γυναίκας (σε άλλα 30 έμβρυα) οι οποίες απήγγειλαν το ίδιο ποίημα.
H μείωση των καρδιακών παλμών του εμβρύου όταν αυτό ακούει τη φωνή μιας άγνωστης γυναίκας παραμένει πάντως δυσεξήγητη. Για την Κισιλέφσκι πρόκειται απλώς για ένδειξη αυξημένης προσοχής προς κάτι άγνωστο. «Πιστεύω ότι το έμβρυο γνώριζε ήδη τη φωνή της μητέρας του και τώρα μάθαινε και άλλες φωνές» σχολιάζει.

Οι διατροφικές συνήθειες κληρονομούνται

Οι γευστικές προτιμήσεις των βρεφών φαίνεται ότι καθορίζονται, εν μέρει τουλάχιστον, από τις διατροφικές συνήθειες της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Γάλλοι επιστήμονες πραγματοποίησαν έρευνα τα αποτελέσματα της οποίας έδειξαν ότι η αντίδραση ενός νεογέννητου στο άρωμα του γλυκάνισου εξαρτάται άμεσα από το αν η μητέρα είχε καταναλώσει τον σπόρο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Οι μισές από τις 24 εγκύους γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Γευστικής Επιστήμης στην Ντιζόν της Γαλλίας είχαν καταναλώσει γλυκάνισο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ενώ οι υπόλοιπες όχι.
Τα μωρά τους εκτέθηκαν στο άρωμα του γλυκάνισου αμέσως μετά τον τοκετό καθώς και τέσσερις ημέρες αργότερα, προκειμένου να διαπιστωθεί αν το άρωμα ήταν για αυτά ελκυστικό ή απωθητικό. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα νεογέννητα των οποίων η μητέρα είχε καταναλώσει γλυκάνισο έστρεφαν το κεφάλι τους προς την πηγή της οσμής, ενώ τα υπόλοιπα επεδείκνυαν αδιαφορία ή αντιδρούσαν με αποστροφή.
Ο επικεφαλής των ερευνητών καθηγητής Μπενουά Σάαλ συμπεραίνει ότι χημικές πληροφορίες μπορούν να περάσουν από τη μητέρα στο έμβρυο και θεωρεί ότι η έρευνά του προσφέρει τις πρώτες επιστημονικές ενδείξεις για την επίδραση των διατροφικών προτιμήσεων της μητέρας στις προτιμήσεις των βρεφών. Τα νέα ευρήματα ίσως βοηθήσουν να εξηγηθεί το φαινόμενο της μεταβίβασης του εθισμού σε μία ουσία από την κυοφορούσα γυναίκα στο έμβρυο.
H Κόλετ Κέλι, διατροφολόγος στο Βρετανικό Ιδρυμα Διαιτολογίας, εμφανίζεται διστακτική στο να αποδεχθεί τα συμπεράσματα της έρευνας αναγνωρίζοντας όμως ότι οι διατροφικές προτιμήσεις της μητέρας μπορούν να επηρεάσουν το παιδί. «Οι τροφές που προτιμά η μητέρα είναι σημαντικές, γιατί προφανώς θα ετοιμάσει τις ίδιες τροφές και για τα παιδιά της» υποστηρίζει η Κέλι, και τονίζει ότι οι έγκυοι γυναίκες πρέπει να προσέχουν πολύ τη διατροφή τους.

H «μουσική» μνήμη

Σε άλλη έρευνα που πραγματοποίησαν βρετανοί επιστήμονες ανακάλυψαν έκπληκτοι ότι τα μωρά μπορούν να θυμούνται συγκεκριμένα μουσικά κομμάτια που άκουσαν ενώ βρίσκονταν στην κοιλιά της μητέρας τους, ακόμη και ένα χρόνο μετά τη γέννησή τους.
Αν και η ικανότητα των βρεφών να συγκρατούν πληροφορίες στη μνήμη τους κατά την κύηση ήταν γνωστή από παλαιότερες έρευνες, οι επιστήμονες θεωρούσαν ως τώρα ότι οι αναμνήσεις αυτές δεν διατηρούνται περισσότερο από ένα μήνα μετά τη γέννηση.
H Αλεξάνδρα Λαμόντ, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας και λέκτορας Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λέστερ, ζήτησε από 12 εγκύους στην αρχή του έβδομου μήνα της κύησης να παίζουν συχνά για τα αγέννητα μωρά τους ένα μουσικό κομμάτι της δικής τους προτίμησης. Στις επιλογές τους περιλαμβάνονταν κλασική μουσική του Βιβάλντι και του Μότσαρτ καθώς και τραγούδια του συγκροτήματος UB40 που παίζει μουσική ρέγκε και ποπ.
Ενα χρόνο μετά τη γέννησή τους, 11 από τα μωρά (ο λόγος που ένα βρέφος δεν συμμετείχε παραμένει αδιευκρίνιστος) τοποθετήθηκαν διαδοχικά σε ένα δωμάτιο με δύο ηχεία, πάνω στα οποία είχαν τοποθετηθεί πολύχρωμα φώτα. Ενα από τα ηχεία έπαιζε τη «μουσική της μήτρας», ενώ το άλλο κάποιο διαφορετικό κομμάτι.

Όλα τα μωρά που εξετάστηκαν εστίασαν το βλέμμα τους για πολύ περισσότερο χρόνο στο ηχείο που έπαιζε το αγαπημένο κομμάτι της μαμάς. H παρατήρηση αυτή οδήγησε τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι τα βρέφη διατηρούσαν σαφή ανάμνηση της συγκεκριμένης μουσικής.
H συμπεριφορά τους ήταν ίδια, είτε το δεύτερο κομμάτι έμοιαζε με το «αγαπημένο τους» σε ρυθμό, μελωδία και ένταση, είτε όχι. Μωρά της ομάδας ελέγχου (που δεν είχαν υποβληθεί στις ίδιες συνθήκες κατά την κύηση) δεν έδειξαν καμία προτίμηση για ένα από τα δύο κομμάτια που άκουγαν στο πείραμα.
H Λαμόντ και οι συνεργάτες της συνεχίζουν την έρευνα στα ίδια μωρά, προκειμένου να διαπιστώσει αν οι αναμνήσεις αυτές διατηρούνται για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Θα εξετάσουν παράλληλα αν οι μουσικές επιλογές των μητέρων τους θα επηρεάσουν μακροχρόνια τις μουσικές τους προτιμήσεις και ικανότητες, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς τους.

Λαΐνας Θοδωρής
http://anavaseis.blogspot.gr/2013/01/blog-post_5660.html

Ελληνική γλώσσα: «νικήτρα του θανάτου». Δημήτρης Νατσιός

Ελληνική γλώσσα: «νικήτρα του θανάτου»

Δημήτρης Νατσιός Δάσκαλος Κιλκίς

 «...όλα γίνονται στην Ελλάδα σα να μας κινεί ένα θανάσιμο μίσος για τη
λαλιά μας. Το κακό είναι τόσο μεγάλο, που μόνο σαν φαινόμενο ομαδικής ψυχοπάθειας θα μπορούσε κανείς να το εξηγήσει».
Γ. Σεφέρης

Είναι του Κωστή Παλαμά η φράση: «νικήτρα του θανάτου» η γλώσσα. Ωραιότατη, μοσχοβολά σαν τους στίχους των δημοτικών μας τραγουδιών. «Ότι αρχή και τέλος, παλαιόθεν και ως τώρα, όλα τα θεριά πολεμούν να (την) φάνε και δεν μπορούνε• τρώνε... και μένει μαγιά». Η φωτιστική και αλιστική της ιδιότητα λάμπει εις τους αιώνας.
«Όπου γλώσσα πατρίς», έλεγε και ο Ελύτης. Μεγάλη κουβέντα κι αυτή. Είναι καταφύγιο ή γλώσσα μας. «Κι αν είναι πλήθος τ’ άσχημα κι αν είναι τ’ αδεια αφέντες» έχουμε παραμυθία την γλώσσα μας, που αιματώνει και νευρώνει το ξέπνοο σώμα του Ελληνισμού.

Κι αν ξεφύγουμε από τις συμπληγάδες πέτρες της κρίσης και καθαρίσει ο τόπος από τα βοσκηματώδη κομματικά απολειφάδια, ίσως καθίσει και η Παιδεία, η καλλιέργεια της γλώσσας, στον βασιλικό της θρόνο. «Τότε θα έχουμε μια πραγματική αναγέννηση και το μέλλον της πατρίδας μας θα είναι μεγάλο», κατά τον λόγο του Σολωμού.
Εκείνος ο σχολιαστικός Επίκτητος, έλεγε στους άρχοντες και, ειδικά, στους επί των Δημοσίων Έργων: «Μη τοις εξ Ευβοίας και Σπάρτης λίθοις τους τοίχους της κατασκευής ποίκιλλε, αλλά γαρ τη εκ της Ελλάδος παιδεία τα στέρνα των πολιτών και των πολιτευομένων διακόσμει. Γνώμας γαρ ανδρών ευ οικούνται πόλεις, αλλ’ ου λίθοις και ξύλοις».
Και σε μετάφραση: «Μην  πλουμίζεις τους τοίχους της πόλης με πέτρες από την Εύβοια και την Σπάρτη, αλλά στόλιζε με τα διδάγματα της ελληνικής παιδείας. Γιατί οι πόλεις ευνομούνται με την σωστή κρίση των ανθρώπων, κι όχι με πέτρες και ξύλα». (Στοβαίου, «Ανθολόγιον», Μστ 82). Σοφότεροι εμείς, σπαταλήσαμε χρήμα και ανθρώπους, κοσμώντας την πολιτεία με δρόμους και γέφυρες και «μετρό» που δεν τελειώνουν ποτέ, ίσως, επειδή ξέρουμε πόσο μηδαμινά είναι τα διδάγματα της σημερινής «ελληνικής παιδείας» που, κι αυτή, ξύλα απελέκητα συχνά κατασκευάζει...

Είναι γεγονός αναμφίλεκτο ότι η εκπαίδευση τα τελευταία χρόνια-κυρίως από το «σκοτεινό» ’81 και εντεύθεν-αντί να είναι θύλακας αντιστάσεως στην γλωσσική εκβαρβάρωση, απέβη συντελεστής της. Και αυτό με διάφορους τρόπους. Πρώτα πρώτα με τα γλωσσικά εγχειρίδια. Ελλιπέστατα, ακαλαίσθητα, επικίνδυνα κυριολεκτικά για τους μαθητές, χρήσιμα μόνο για την ανακύκλωση.

Κι αυτό, αρκετοί δάσκαλοι το έχουν ήδη καταλάβει-άλλοι εξ αρχής και άλλοι καθ’ οδόν- και προσπαθώντας να περισώσουν ό,τι μπορεί να περισωθεί, φροντίζουν να διδάσκουν κείμενα των κορυφαίων μαϊστόρων της ελληνικής λογοτεχνίας και όχι τις βλακώδεις «συνταγές μαγειρικής» των «περιοδικών ποικίλης ύλης», όπως ανενδοίαστα ονομάζω τα τάχα και «βιβλία γλώσσας»• να διδάσκουν την παραδοσιακή γραμματική, κατά τον ίδιο τρόπο, που, παρά τις σχετικές συστάσεις και απαγορεύσεις, δεν παύουν να δίνουν κατ’ οίκον σχολική εργασία και μελέτη, να επιμένουν στην ορθογραφία και στην καλλιγραφία (οι οποίες καταργήθηκαν, γι’ αυτό και η περιρρέουσα αφιλοκαλία), διορθώνοντας τα ορθογραφικά λάθη-ακόμη και με κόκκινο στυλό• τι έγκλημα!-να διατηρούν το μάθημα της έκθεσης κι αυτό είναι που κάπως σώζει ακόμη την κατάσταση.

Ο δεύτερος παράγων που άγει σε απαισιοδοξία είναι η επιμονή και εμμονή στον λεγόμενο γλωσσοπολιτικό δογματισμό, κυρίως από «δευτεροβάθμιους» εκπαιδευτικούς. Πολλοί για να μη στιγματιστούν σαν αντιδραστικοί και «πισωγυριστές», θεωρούν «καθήκον τους αγωνιστικό να αποστειρώνουν αυστηρά την γλώσσα του λαού από κάθε λογιότροπο στοιχείο, για να του την παραδώσουν κάποτε φτωχή αλλά πεντακάθαρη, αποκατεστημένη στην πληβειακή της γνησιότητα». (Γ. Καλιόρη, «Γλωσσικά», εκδ. «Εξάντας», σελ. 26).
Παράδειγμα. Μου κατήγγειλε μαθητής Γυμνασίου ότι η προκομμένη, «προοδευτικιά» φιλόλογός του, διόρθωσε σαν λάθος σε γραπτό του, την κατάληξη-εως (πόλεως), της φάνηκε συντηρητική, ενώ, στην Β’ Γυμνασίου, η κόρη μου, αν και καταγόμενη από όμορη περιοχή, δεν μπορούσε, όπως και οι συμμαθητές της, να απαντήσει στην ερώτηση «που βρίσκεται το Δίο». (Έτσι το γράφει και το σχολικό εγχειρίδιο Ιστορίας).
Δίο χωρίς το τελικό «ν», προφανώς γιατί κάποιο ασπόνδυλο, ημιμαθές «σαΐνι» του πρώην Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, εξέλαβε το «ν» ως  καθαρευουσιάνικο κατάλοιπο και φρόντισε να αφήσει τα διαπιστευτήρια του «προοδευτικού» του ναυαγίου, τυραννώντας τους μαθητές. Γι’ αυτό πρέπει να αρχίσει από την κορυφή το ξεβρώμισμα, προτού επεκταθεί σε ολόκληρο το ψάρι-αν δεν επεκτάθηκε ήδη.
Τρίτον: (με «ν» γιατί είναι ευφωνικό. Σιγά-σιγά θα το κόψουν και από το «μείον» και τον «πλην», για να γελά κάθε πικραμένος).
Όσο κι αν κόπτονται περί του αντιθέτου, συνεχίζεται η επιδεικτική απαξίωση της αρχαίας γλώσσας, που είναι τροφός της νεοελληνικής και προϋπόθεση γιά την εις βάθος οικείωσή της. Και ελπίζουμε, όταν έλθουν καινούργιοι άνθρωποι σε τούτο τον τόπο και «συνοδεύσουν την βλακεία
στην τελευταία της κατοικία», να κατανοήσουν ότι τα αρχαία πρέπει να ξεκινήσουν από το δημοτικό σχολείο.

Έβαλαν τα αγγλικά από την Α’ δημοτικού. Για ποιό λόγο; Κανείς δεν μας το εξήγησε. Το έχω ξαναγράψει. Είναι εγκληματικό να βραχυκυκλώνεις, να συσκοτίζεις τα παιδιά-εξ απαλών ονύχων-με την εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας, πριν ακόμη προσλάβουν και διδαχτούν τους μηχανισμούς της μητρικής τους γλώσσας.
Αν αγαπούσαν την πατρίδα, τιμούσαν την ιστορία της και νοιάζονταν για το μέλλον της, ας έβαζαν αρχαία, τουλάχιστον από την Δ’ δημοτικού. Θα ‘πει κάποιος, ποιός θα τα διδάξει; Απάντηση: Με ένα κατάλληλο βιβλίο όλοι μπορούν. Κι αν δεν μπορούν οι δάσκαλοι, ας διορίσει το υπουργείο φιλολόγους και στο δημοτικό.

Προσωπικά (και χωρίς καμμιά καύχηση «εν οίδα ότι ουδέν ειμί») διδάσκω εδώ και χρόνια μία ώρα την εβδομάδα αρχαία, κατά παράβασιν του αναλυτικού προγράμματος και των άνωθεν εντολών.
Τι κάνω; Δίνω στα παιδιά σε φωτοτυπία ένα αρχαίο κείμενο. Κυρίως τους διδακτικότατους μύθους του Αισώπου ή μια ευαγγελική περικοπή. Πρώτα το αντιγράφουν για να εξοικειωθούν με την αρτιμελή μορφή της γλώσσας, το λεγόμενο πολυτονικό.
Στην συνέχεια το διαβάζουν για να «σπάσει» και η γλώσσα. Κατόπιν υπογραμμίζουν λέξεις που αναγνωρίζουν, για να κατανοήσουν την αδιάσπαστη συνέχεια του ελληνικού λόγου. Μετά έρχεται το ωραιότερο. Η πάντερπνη ετυμολογία. Παιχνίδισμα με τις λέξεις.
Ύστερα «ομοθυμαδόν», όλοι μαζί, την μετάφραση στον πίνακα και αντιγραφή των παιδιών στο «τετράδιο αρχαίων». Εδώ «περνούν» και τα ηθικά διδάγματα, γιατί Παιδεία σημαίνει πρωτίστως καλλιέργεια χαρακτήρα και μόρφωση εδραία. Η καλή παιδεία «...μόνους τους παιδευθέντας ελευθέρους είναι», μόνη αυτή κάνεις τους ανθρώπους ελεύθερους (Επίκτητος, «Διατριβαί», 11α, 21-22), «μαθαίνει στον πολίτη να άρχει και να άρχεται με δικαιοσύνη» («τον πολίτη... άρχειν τε και άρχεσθαι μετά δίκης», γράφει ο Πλάτων στο 643ε των «Νόμων» του).
Αυτά τα ξεχάσαμε και ακούμε μόνο τις εκκωφαντικές τσιρίδες και τις αεροπλαστες κενολογίες περί «Νέου Σχολείου» και «πρώτα ο μαθητής», από ανθρώπους που δεν ξέρουν που «παν τα τέσσερα», όπως λέει θυμόσοφα και ο λαός.
Μετά την ετυμολογική περιήγηση, έρχεται κα η σειρά της Γραμματικής. Απλά πράγματα το κατά δύναμιν, με συγκατάβαση, κανόνες τονισμού, δύο-τρεις κλίσεις ουσιαστικών και ρημάτων και... το κουδούνι προσκαλεί γιά την αύλειο ξεκούραση.

Σημειωτέον ότι την ώρα των αρχαίων τα παιδιά παρακολουθούν σχεδόν με ευλάβεια. «Άκρα του τάφου σιωπή». Γιατί; Παράδειγμα. Όταν τους ζητάς να γράψουν την λέξη «υγρός» πρέπει να σκεφτούν  δύο κανόνες. Ότι η λέξη, εφ’ όσον αρχίζει με «ύψιλον» δασύνεται και η βραχύχρονη συλλαβή «-γρός» παίρνει οξεία. Ο νους τους, δηλαδή, δεν «αλητεύει» εδώ κι εκεί, αλλά αναζητά και υπακούει σε κανόνες. Έτσι, από την πειθαρχία του νοός, φτάνουμε στην πειθαρχία του σώματος. («Πάντων νους, κρατεί» έλεγε ο Αναξαγόρας).
Και κυρίως, γιατί τους εξηγείς το μονάκριβο, παγκοσμίως, προνόμιό τους, να διαβάζουν την γλώσσα του Ομήρου, του Πλάτωνα, του Ευαγγελίου και να κατανοούν τις περισσότερες λέξεις. Καμαρώνουν τα παιδιά, πράγμα που τόσο το έχουμε ανάγκη σήμερα.
Ειλικρινά, τα γράφω αυτά και «καπνίζουν τα μάτια μου». Έχουμε στα χέρια μας θησαυρό αειλαμπή και αδαπάνητο, που ξεδίψασε και ξεδιψά όλη την Οικουμένη και εμείς ποτίζουμε τα παιδιά με σάπια, μολυσμένα νερά. Ομιλούμε (τι ωραία λέξη!) γλώσσα «νικήτρα του θανάτου» και θανατώνουμε τα παιδιά «μουρμουρίζοντας σπασμένες σκέψεις από ξένες γλώσσες».
 http://anavaseis.blogspot.gr/2012/07/blog-post_2812.html