ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Νίκου Χειλαδάκη

δημοσιογράφου-συγγραφέως

Τὸ Βυζάντιο ἢ  ὀρθότερα ἡ Ἀνατολικὴ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία, εἴτε τὸ θέλουν εἴτε ὄχι οἱ πολλοὶ ὄψιμοι ἐπικριτές του, εἶναι ἡ μόνη αὐτοκρατορία σὲ ὅλη τὴν ἀνθρώπινη ἱστορία ποὺ κράτησε ἐπὶ τόσους αἰῶνες καὶ ἐπιβίωσε σὲ πολὺ δύσκολες συνθῆκες καὶ μὲ τόσες ἐπιβουλὲς καὶ ἀπὸ ἀνατολὰς καὶ ἀπὸ δυσμάς. Ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ μεγάλη μακροβιότητα αὐτῆς τῆς αὐτοκρατορίας, ποὺ γιὰ πολλοὺς ἔχει ταυτιστεῖ σκόπιμα (σύμφωνα μὲ τὶς νεοεποχίτικες ἀντιλήψεις γιὰ τὴν ἱστορία) μὲ τὴ διαφθορά, τὴν ἴντριγκα καὶ τὸ σκοτεινὸ παρασκήνιο, εἶναι ἕνα μεγάλο θέμα καὶ χρήζει τουλάχιστον γιὰ μᾶς τοὺς Ἕλληνες μίας ἀντάξιας προσοχῆς καὶ ἔρευνας. Καὶ εἶναι δυστύχημα ποὺ οἱ μεγαλύτεροι βυζαντινολόγοι διακρίθηκαν στὸ ἐξωτερικὸ καὶ ὄχι ἐδῶ, στὴ χώρα ποὺ ἀποτέλεσε ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα τμήματα τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας καὶ τὴν οὐσιαστικὴ κληρονομιά της.
Οἱ συνεκτικοὶ κρίκοι αὐτῆς τῆς αὐτοκρατορίας ἦταν βασικὰ δυὸ θεμελιώδη στοιχεῖα ποὺ ἔγιναν οἱ στυλοβάτες τοῦ μεγαλοπρεποῦς αὐτοῦ οἰκοδομήματος, τὸ ὁποῖο παρήγαγε πολιτισμὸ τὴν ἴδια περίοδο ποὺ στὴ Δύση ὑπῆρχε  σκοταδισμός. Αὐτοὶ ἦταν ἡ Ὀρθοδοξία καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα.  Τὸ δέος ποὺ προκαλεῖ σήμερα σὲ ἕναν ἀνυποψίαστο ἐπισκέπτη, ἡ σὲ κάποιον προσκυνητὴ τὸ ἐσωτερικό της  Ἁγίας Σοφίας, ἐκφράζει ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ αἴσθημα τοῦ  πνευματικοῦ φωτὸς τῆς ἑλληνορθόδοξης χριστιανικῆς αὐτοκρατορίας. Ἀλλὰ καὶ ἐπιγραφὴ σὲ καρκινικὸ στίχο στὰ ἑλληνικὰ ποὺ βρίσκεται στὸ προαύλιο  αὐτοῦ τοῦ μεγαλειώδους οἰκοδομήματος, τὸ «ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ» προβάλλει τὶς βάσεις  της, δηλαδὴ τὸν Χριστιανισμὸ καὶ τὴν Ἑλληνικότητα, δηλαδὴ τὴ Ρωμηοσύνη. Αὐτὲς οἱ θεμελιώδεις βάσεις  στήριξαν, χαρακτήρισαν καὶ ἐμψύχωσαν σὲ ὅλους τους αἰῶνες τὴν ὕπαρξη  αὐτῆς τῆς αὐτοκρατορίας.
Εἶναι ἀπαραίτητο σήμερα γιὰ νὰ μελετήσει κάποιος ὅλη τὴν πορεία αὐτῆς τῆς Ἀνατολικῆς Αὐτοκρατορίας, νὰ μελετήσει τὴ θρησκεία καὶ τὴν τέχνη της ποὺ συνδέθηκε μὲ τὴν Ὀρθοδοξία. Ἕνας ὁλόκληρος τρόπος ζωῆς ποὺ εἶναι πολὺ διαφορετικὸς ἀπὸ τὸν σημερινὸ φθοροποιὸ καὶ πλήρως ἐκδαιμονισμένο μοντέλο τῆς σύγχρονης ἐκμοντερνιστικῆς μας κοινωνίας. Καὶ εἶναι πράγματι τόσο θλιβερὴ ἡ διαπίστωση πὼς ὅλος αὐτὸς ὁ τεχνολογικὸς πολιτισμός, ποὺ ὑποτίθεται ὅτι δημιουργήθηκε γιὰ νὰ βελτιώσει τὸ ἐπίπεδο διαβίωσης, ὁδήγησε στὴν πλήρη ἀλλοτρίωση τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν καὶ στὴ μεγάλη οἰκονομικὴ κρίση. Σήμερα βρισκόμαστε τόσο μακριὰ ἀπὸ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη στὸν προθάλαμο τοῦ κοινωνικοῦ ὁλοκαυτώματος τῶν ἀνθρωπίνων μαζῶν  πρὸς δόξαν μίας ἐλὶτ τῆς νέας δαιμονικῆς τάξης.
Ὁ κόσμος στὸ Βυζάντιο σίγουρα δὲν ἔμεινε ὁ ἴδιος σὲ ὅλη τὴν πορεία τῆς ὕπαρξής του. Εἶχε ἀλλάξει πολὺ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὣς τὸ τέλος του, ἀλλὰ ἐκεῖνο ποὺ ἔμεινε σταθερὸ καὶ χαρακτήρισε  αὐτὴν τὴν τόσο σκόπιμα παρεξηγημένη αὐτοκρατορία, αὐτὴν τὴ γνήσια Ρωμηοσύνη ἦταν πάντα τὸ θρησκευτικὸ αἴσθημα. Μπορεῖ νὰ ὑπῆρχαν συχνὰ ἔντονες θρησκευτικὲς διαφωνίες ἀλλὰ ὅλοι πίστευαν ὅτι αὐτὴ ἡ ζωὴ εἶναι ὁ προθάλαμος τῆς μέλλουσας ἀληθινῆς ζωῆς,  γι’ αὐτὸ καὶ τὰ κίνητρα τῆς ἐπιβίωσης κινοῦνταν γύρω ἀπὸ αὐτὴν τὴ βασικὴ πίστη. Πόσο παράξενο ἀκούγεται αὐτὸ σὲ μία σημερινὴ ἀνθρωποκεντρική, καταναλωτικὴ καὶ ἡδονιστικὴ κοινωνία, ποὺ τρώγει μὲ εὐχαρίστηση χωρὶς τέλος τὶς ἴδιες της τὶς σάρκες. Ὁ σεβασμὸς καὶ ἡ ἐκτίμηση στὶς τέχνες ποὺ ἐξυμνοῦσαν καὶ εὐχαριστοῦσαν τὸν Θεό, διατηρήθηκε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὣς τὸ τέλος τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας. Καὶ εἶναι σημαντικὸ νὰ διαπιστώσει κανεὶς πὼς ἀκριβῶς στοὺς δυὸ τελευταίους αἰῶνες τῆς ὕπαρξης αὐτῆς τῆς αὐτοκρατορίας, ὅταν ὅλα ἔδειχναν πὼς ἔρχεται ἀργά, ἀλλὰ σταθερά, τὸ τέλος, ἄνθισε ἡ μεγαλύτερη καὶ ἐνδοξότερη περίοδος τῆς θρησκευτικῆς πνευματικότητας. Τότε ἐμφανίστηκαν οἱ μεγάλοι νεότεροι πατέρες τῆς Ὀρθοδοξίας, ὁ κολοφώνας τῶν ὁποίων ἦταν ὁ μεγάλος ἅγιος καὶ φῶς τῆς Ὀρθοδοξίας, ὁ Γρήγορος ὁ Παλαμᾶς . Ἔτσι, παρόλο ποὺ οἱ συνθῆκες καὶ  οἱ πολιτικὲς καταστάσεις ἄλλαζαν στὴν πορεία τῆς αὐτοκρατορίας, ὑπῆρχε μία θρησκευτικὴ ἀκεραιότητα ποὺ ἦταν σταθερὴ καὶ καθοδηγοῦσε τὸ ποίμνιο σὲ ἐκεῖνο ποὺ πραγματικὰ πίστευαν καὶ λάτρευαν, τὴ χριστιανικὴ Ὀρθοδοξία.  Στὸ Βυζάντιο ὅλοι θεωροῦσαν ὅτι οἱ Καππαδόκες πατέρες (στὸ ὄψιμο Βυζάντιο προστέθηκε καὶ ὁ Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς) ἦταν τὰ σύμβολα τῆς ὕπαρξής του. Ὅσοι σήμερα ὑποστηρίζουν ὅτι τὸ Βυζάντιο δὲν εἶχε τέχνη ποὺ ἐμφυσοῦσε τὸ θρησκευτικὸ συναίσθημα,  φαίνεται πὼς δὲν εἶχαν ἰδέα ἀπὸ τέχνη,  ὅπως ὑποστήριξε καὶ ὁ μεγάλος βυζαντινολόγος Στῆβεν Ράνσιμαν. Ὁ σκελετὸς αὐτῆς τῆς αὐτοκρατορίας ἦταν ἀπὸ τὴν ἀρχή της ἡ ὀρθόδοξη ἐκκλησία. Τὸ σῶμα τῆς πίστης τῆς αὐτοκρατορίας, δηλαδὴ ἡ Ἐκκλησία,  ἔπαιξε βασικὸ ρόλο στὴν ἐμψύχωση, διατήρηση καὶ καθιέρωση της ἀνὰ τοὺς αἰῶνες καὶ εἶναι πράγματι θαυμαστὸ τὸ κοινωνικὸ ἔργο τῶν μοναστηριῶν ποὺ φρόντιζαν γιὰ τοὺς γέρους καὶ τὴ νεολαία τὴν ὁποία  οἱ μοναχοὶ μόρφωναν καθὼς ἦταν οἱ φάροι τῆς πνευματικῆς ζωῆς στὴν αὐτοκρατορία.
Οἱ κάτοικοι τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας εἶχαν καὶ ἕνα ἄλλο σημαντικὸ γνώρισμα ποὺ σταθεροποιήθηκε σταδιακὰ καὶ ἔγινε ὁ πολιτιστικὸς πῶλος τῆς αὐτοκρατορίας. Αὐτὸ ἦταν ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα. Ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα γρήγορα καθιερώθηκε καὶ ἔγινε ὁ μοχλὸς τῆς διάδοσης τῶν εὐαγγελίων ποὺ γράφτηκαν ἀκριβῶς σὲ αὐτὴ τὴ γλώσσα, τὴ γλώσσα ποὺ ὁμιλιοῦνταν σχεδὸν σὲ ὅλη τὴν αὐτοκρατορία παρὰ τοῦ ὅτι γίνονταν δεκτὲς καὶ ἐλεύθερες ἡ χρήση καὶ τῶν ἄλλων τοπικῶν γλωσσῶν.  Ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα καὶ ἡ κληρονομιὰ τῶν ἑλληνιστικῶν βασιλείων  τῶν διαδόχων τοῦ Μ. Ἀλεξάνδρου, ἀποτελοῦσε τὸν συνδετικὸ κρίκο ἑκατομμυρίων ἀνθρώπων, ποικίλων θρησκευτικῶν, κοινωνικῶν καὶ φυλετικῶν προελεύσεων, γιὰ νὰ ἐκφράσουν μὲ τὸν καλύτερο τρόπο τὴν ἔννοια τῆς πολιτικῆς συνοχῆς. Τὰ ἑλληνικὰ ἀπὸ τὴν ἵδρυση τῆς αὐτοκρατορίας ἀσκοῦσαν ἤδη μία μεγάλη γοητεία καὶ ἦταν ἡ γλώσσα τοῦ πνεύματος σὲ ὅλη τὴν Ἀνατολικὴ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία καὶ μὲ τὴν ἐπικράτηση τοῦ Χριστιανισμοῦ ἀπέβησαν ὁ στύλος καὶ τὸ σῶμα τῆς ἔκφρασης αὐτῆς τῆς ρωμαίικης ψυχῆς.
Οἱ Ρωμηοὶ τοῦ Βυζαντιου χρησιμοποιοῦσαν τὴν ἑλληνικὴ γλώσσα. Αὐτὸ ἦταν ἕνα μεγάλο κίνητρο γιὰ τὴ μελέτη τῆς φιλοσοφίας καὶ τὴ συνεχῆ ἄνοδο τοῦ πνευματικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ. Ὁ αὐτοκράτορας ἦταν αὐτὸς ποὺ ἔπρεπε νὰ συμβαδίσει μὲ τὴν ἀνώτερη παιδεία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας καὶ νὰ φέρεται σωστά. Ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα χαρακτήρισε ὅλη τὴν ἱστορική πορεία τῆς αὐτοκρατορίας. Πολλοὶ ὑψηλοὶ ἀξιωματοῦχοι τῆς αὐτοκρατορίας ἀκόμα καὶ αὐτοκράτορες, δὲν ἦταν ἐκ γενετῆς Ἕλληνες, ὅμως ἡ ἀπαραίτητη προϋπόθεση τῆς ἀνόδου τους ἦταν ἡ ὀρθόδοξη πίστη τους καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα. Ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα εἶναι αὐτὴ ποὺ σηματοδότησε τὴν ἵδρυση τοῦ Βυζαντιου μὲ ἐκεῖνο τὸ περίφημο στὰ ἑλληνικὰ «Ἐν τούτῳ νίκα» καὶ στὴ συνέχεια μὲ τὸν ἑλληνικὸ ἐθνικὸ ὕμνο τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, ὅταν ὑψώθηκε ἀπὸ τὴν ἁγία Ἑλένη ὁ Τίμιος Σταυρός.  «Σῶσον, Κύριε, τὸν λαόν Σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν Σου, νίκας τοῖς βασιλεῦσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος καὶ τὸ σὸν φυλάττων, διὰ τοῦ Σταυροῦ Σου, πολίτευμα». Αἰῶνες μετὰ μὲ τὸν περίφημο ἑλληνικὸ Ἀκάθιστο Ὕμνο, «Τῇ Ὑπερμάχῳ Στρατηγῷ τὰ νικητήρια, ὡς λυτρωθεῖσα τῶν δεινῶν εὐχαριστήρια, ἀναγράφω σοι ἡ Πόλις σου, Θεοτόκε. Ἀλλ’ ὡς ἔχουσα τὸ κράτος ἀπροσμάχητον, ἐκ παντοίων με κινδύνων ἐλευθέρωσον. Ἵνα κράζω σοι, Χαῖρε, Νύμφη Ἀνύμφευτε». Καὶ στὸ τέλος τῆς ζωῆς τῆς αὐτοκρατορίας, μὲ τὸν περίφημο λόγο τοῦ Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, τοῦ τελευταίου αὐτοκράτορα, τοῦ Μαρμαρωμένου Βασιλιᾶ στὴν ἑλληνικὴ γλώσσα: «Γιὰ τέσσερα πράγματα ἀξίζει ὅλοι μας νὰ πεθάνουμε, γιὰ τὸ καθένα μόνο του ξεχωριστά: πρῶτον μὲν ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν καὶ εὐσεβείας, δεύτερον δὲ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, τρίτον δὲ ὑπὲρ τοῦ βασιλέως ὡς Χριστοῦ Κυρίου, καὶ τέταρτον ὑπὲρ συγγενῶν καὶ φίλων».
Πόσο ἀλήθεια ὅλα αὐτὰ ἀκούγονται ἀπόμακρα στὴ σημερινὴ νεοελληνικὴ ἐποχή! Καὶ ὅμως, ἡ ταυτότητα καὶ ἡ ἐπιβίωση  τοῦ Νεοέλληνα εἶναι ἄμεσα συνδεδεμένη μὲ τὴ συνειδητοποίησή του ὡς τοῦ ἄμεσου κληρονόμου αὐτῆς τῆς περιόδου. Μόνο τότε θὰ κατανοήσουμε ὅτι ἡ Ρωμηοσύνη τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, εἶναι τὸ μόνο σωσίβιο στὴ σημερινὴ τραγική μας πραγματικότητα σὲ ἕναν λαὸ ποὺ παραπαίει μὲ μία ὀλέθρια οἰκονομικὴ κρίση, ἀπόρροια τῆς βαθύτερης πνευματικῆς του κρίσης.

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ‘Ἐρῶ’ , ΣΤ΄ ΤΕΥΧΟΣ, ΑΠΡ.-ΙΟΥΝ. 2011

http://www.enromiosini.gr/arthrografia/%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BD%CE%BF%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%85%CE%B6%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BF/

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ

Η συμβατική θεώρηση της διπλωματίας είναι αυτή που την θέλει ως διαπραγμάτευση και συμβιβασμό που οδηγεί στην τακτοποίηση των διαφορών. Ωστόσο, η ιστορία συχνά ανατρέπει αυτή την άποψη. Η διεξαγωγή των διεθνών σχέσεων είναι επίσης  πάλη ανάμεσα στα εθνικά συμφέροντα και η διπλωματία μπορεί ν’ αποδειχθεί αποτελεσματικότατο όπλο. Σε μια διασκευή της ρήσης του Κλαούσεβιτς θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι διεθνείς σχέσεις είναι πόλεμος που διεξάγεται με άλλα μέσα.
    Κανένα κράτος δεν προσέφερε περισσότερα στην πρόοδο της ενάσκησης της εξωτερικής πολιτικής περισσότερο από την Βυζαντινή αυτοκρατορία /Ρωμανία. Για πάνω από 1100 χρόνια επέζησε και εξαπλώθηκε μέσω δεξιότεχνων χειρισμών των αντιπάλων της κατά την άσκηση περίπλοκης διπλωματίας. Εκατοντάδες χρόνια πριν τον Μακιαβέλι, ο ιστορικός Ιωάννης Κίνναμος έγραψε: «Εφόσον πολλά και διαφορετικά μέσα οδηγούν στην επίτευξη ενός σκοπού, η νίκη είναι θέμα του ενδιαφέροντος που δείχνει κάποιος για να την πετύχει». Η εξέταση της τακτικής της βυζαντινής διπλωματίας θα μπορούσε να βοηθήσει τους σημερινούς διπλωμάτες να κατανοήσουν τα κίνητρα των συνομιλητών τους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
    Το Βυζαντιο/Ρωμανία ήταν η συνέχεια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.  Ο Μέγας Κωνσταντίνος μετέφερε   την πρωτεύουσα του Κράτους στις ακτές του Βοσπόρου το 330, μετονομάζοντας το Βυζάντιο σε Κωνσταντινούπολη. Στρατηγικά η Πόλη βρίσκονταν στο σταυροδρόμι Ανατολής-Δύσης καθώς και στο θαλάσσιο άξονα Μαύρης θάλασσας-Μεσογείου. Η συνεχείς επιδρομές των βαρβάρων είχαν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της αυτοκρατορικής εξουσίας στη Δύση και την συνέχισή της από μόνο τον Ρωμαίο αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης.    
    Συν τω χρόνω πολλαπλά βαρβαρικά κύματα επέπεσαν στο σώμα της αυτοκρατορίας,  Ούνοι, Γοτθοι, Πέρσες, Σλάβοι, Άραβες, Βούλγαροι, Νορμανδοί κ.α. Όλοι αποπειράθηκαν να καταστρέψουν την αυτοκρατορία, αλλά όλοι αντιμετωπίστηκαν. Με μια στρατιωτική δύναμη που ποτέ δεν ξεπέρασε τους 140,000 άνδρες, οι Βυζαντινοί χρησιμοποίησαν με ενεργό τρόπο την εξωτερική πολιτική, η οποία τους επέτρεψε να διατηρήσουν την επιρροή τους στην Κεντρική Ευρώπη, την Ιταλία και την Δυτική Ευρώπη, και να υπερασπίσουν την ρωμαίικη κληρονομιά για τις επόμενες γενεές. Την βυζαντινή διπλωματία αντέγραψαν αργότερα  οι επίγονες ανερχόμενες δυνάμεις της Βενετικής Δημοκρατίας και την Οθωμανικής και Ρωσικής αυτοκρατορίας.
    Ο Αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης δεν διατηρούσε μόνιμο διπλωματικό σώμα σε καμιά ξένη χώρα. Έστελνε έμπιστους ευγενείς ή κληρικούς στις διπλωματικές αποστολές του. Για πρακτικούς λόγους οι πρέσβεις αυτοί ήταν εξοικειωμένοι με τις χώρες τις οποίες επισκέπτονταν, είτε μέσω προηγούμενων ταξιδιών τους, είτε λόγω εθνικού υπόβαθρου. Παρόλα αυτά προηγούνταν εις βάθος ενημέρωση πριν την αποστολή τους. Όχι μόνο προετοίμαζαν και την παραμικρή λεπτομέρεια για την επίτευξη του σκοπού τους, αλλά ενημερώνονταν και για τις πρόσφατες εξελίξεις στην αυλή του ηγεμόνα που θα επισκέπτονταν. Συνεχείς επαφές διατηρούνταν με την Κωνσταντινούπολη και οι αποστολές μπορούσαν να διαρκέσουν και ένα χρόνο. Πρώτοι αυτοί εισήγαγαν την τακτική της αποστολής διπλωματικών αναφορών στην κυβέρνησή τους.
    Αυτό που διακρίνει το Βυζάντιο/Ρωμανία από άλλα κράτη της εποχής του είναι η ενεργή ανάμειξή του στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων κρατών. Σήμερα θεωρούμε δεδομένο την ύπαρξη κρατικών υπηρεσιών για την συλλογή και την επεξεργασία πληροφοριών, την καλλιέργεια  υποστήριξης σε ξένους κύκλους και ίσως την πρόκληση επανάστασης. Η ύπαρξη όμως, ενός τόσο εκλεπτυσμένου και καλοστημένου μηχανισμού τον Στ’ αι. είναι αξιοσημείωτη.
    Ως βοήθεια στην αντιμετώπιση άλλων εθνών, οι Βυζαντινοί είχαν στήσει έναν οργανισμό που συνέλεγε πληροφορίες από κάθε δυνατή πηγή και κρατούσε αρχεία για το ποιος είχε επιρροή, ποιος ύποπτος δωροδοκίας, ποιες ήταν οι ιστορικές ρίζες ενός λαού, τι χρειαζόταν για να εντυπωσιαστούν, κ.τ.λ. Σε πολλές περιπτώσεις η πληροφορία που έφθανε στο «λογοθέσιο», ήταν η πρώτη γραπτή μαρτυρία γι’ αυτούς τους λαούς, καθώς οι ίδιοι οι βάρβαροι σπάνια να κρατούσαν γραπτά μνημεία για τους εαυτούς τους. Εξοπλισμένος με αυτή τη γνώση ο αυτοκράτορας και οι διπλωμάτες του κατανοούσαν πλήρως τις δυνατότητες των συμμάχων τους και τις αδυναμίες των εχθρών τους.
    Οι βυζαντινοί εφάρμοζαν  πλήθος τακτικών, είτε εμφανώς είτε συγκεκαλυμμένα, για να πετύχουν τις επιδιώξεις τους μέσω διπλωματικών οδών αντί ισχύος.  Μια τέτοια τακτική ήταν οι τελετές. Για έναν φύλαρχο κάποιας νομαδικής φυλής από τις στέπες της Ασίας, οι εκπρόσωποι του αυτοκράτορα με τα μυθικά δώρα και τις προσκλήσεις στην φανταχτερή αυλή της Κωνσταντινούπολης, η πολυτελής συνοδεία στην μοναδική Πόλη του κόσμου με μισό εκατομμύριο κατοίκους και έκταση μεγαλύτερη από όση καταλάμβανε όλη η φυλή, η θέα των θεοφρούρητων τειχών, των κατάφρακτων ιπποτών, των εξωτικών αγαθών, τα πολύβοα παζάρια, οι πανάρχαιοι επιβλητικοί ναοί και η εκστατική μυσταγωγία, ήταν παράγοντες με καταλυτική επίδραση.
    Τα τεράστια πολυτελή παλάτια, η εθιμοτυπία της αυλής, οι καλοκουρδισμένοι αυλικοί, η αίθουσα του θρόνου με τα επιβλητικά λιοντάρια, τα χρυσά δέντρα, τα τιτιβίσματα των μηχανικών πουλιών, του αυτοκράτορα που ανεβοκατεβαίνει στον ουρανό με τον θρόνο του, τα πλούσια δώρα και οι υποσχέσεις για ακόμη περισσότερα, δεν άφηναν περιθώρια για διλήμματα και αναποφασιστικότητες. Ο φύλαρχος ήταν τώρα πια σύμμαχος και ο γενναιόδωρος αυτοκράτορας του επέτρεπε να κρατήσει όλη τη λεία από την λεηλασία. Από τη στιγμή αυτή οι εχθροί του αυτοκράτορα έτρεμαν, νικημένοι τις περισσότερες φορές από την διπλωματία του παρά από τις λόγχες του.
    Μια άλλη τακτική ήταν η δωροδοκία. Το βυζαντινό νόμισμα ήταν το δολλάριο του Μεσαίωνα και εξασφάλιζε επιρροή. Τα κωνσταντινάτα ξοδεύονταν απλόχερα και πολλές φορές ένα πουγκί χρυσάφι απέτρεψε την στρατολόγηση ενός κατά πολύ ακριβότερου στρατού. Κανείς βάρβαρος δεν μπορούσε ν’ αντισταθεί στην λάμψη του βυζαντινού χρυσού. Τον 11ο αι. ο Σελτζούκος σουλτάνος έστειλε έναν διπλωμάτη να διαπραγματευθεί τον καθορισμό των συνόρων με την αυτοκρατορία. Ο Αλέξιος Α’ Κομνηνός έκλεισε μυστική συμφωνία με τον απεσταλμένο του σουλτάνου κατοχυρώνοντας το φρούριο της Σινώπης. Μέχρι να καταλάβει ο σουλτάνος τι είχε γίνει, οι αυτοκρατορικοί είχαν καταλάβει το φρούριο.
    Περίπου 200 χρόνια αργότερα ο επίφοβος εχθρός της αυτοκρατορίας ήταν ο Κάρολος ο Ανδεγαυός, που έλεγχε την Σικελία και μέρος της ιταλικής ενδοχώρας. Ο Κάρολος φιλοδοξούσε να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη και να γίνει ο ίδιος αυτοκράτορας. Ο Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος με υποσχέσεις περί ενώσεως των Εκκλησιών χρησιμοποιούσε τον πάπα Νικόλαο τον Γ’, ο οποίος απαγόρευε στον Κάρολο να κάνει την οποιαδήποτε κίνηση. Όταν και ο πάπας απηύδησε από την κωλυσιεργία και επέτρεψε στον Κάρολο να επιτεθεί, η βυζαντινή  διπλωματία υποκίνησε επανάσταση στη Σικελία (Σικελικός Εσπερινός) και έτσι η αυτοκρατορία σώθηκε για άλλη μια φορά από τις αρπακτικές διαθέσεις των Δυτικών.
    Άλλη μια τακτική ήταν η διατήρηση μιας ισορροπίας στις σχέσεις με τους βάρβαρους λαούς. Αν οι Βούλγαροι προκαλούσαν προβλήματα, στρατολογούνταν οι Ρώσοι. Αν οι Ρώσοι ξεπερνούσαν τα όρια, καλούνταν οι Πατζινάκες. Οι Κομάνοι και οι Ούζοι ήταν εφεδρείες για ώρα ανάγκης. Οι βυζαντινοί πάντα είχαν σε ετοιμότητα κάποιον σύμμαχο να συνδράμει, όταν κάποιος άλλος μετατρέπονταν σε εχθρό.
    Ο αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης, διατηρούσε σχέσεις με τον οποιοδήποτε υποψήφιο διεκδικητή ενός ξένου θρόνου. Έτσι αν για παράδειγμα κάποιος Σελτζούκος σουλτάνος εκδήλωνε πρόθεση να επιτεθεί, τότε το πιο πιθανό ήταν ότι θα αντιμετώπιζε την εξέγερση κάποιου νεώτερου αδελφού του, δυναμικού διεκδικητή του σουλτανάτου. Με το βυζαντινό χρυσό στις τσέπες του θα ανατάρασσε την τουρκική επικράτεια αρκετά, ώστε να εξασφαλίσει έναν ήσυχο ύπνο στην Κωνσταντινούπολη.
    Σε περιπτώσεις που το μέλλον της αυτοκρατορίας διακυβεύονταν, αρκούσε ένα καλοστημένο τέχνασμα, η επιτυχία του οποίου εξασφάλιζε την σωτηρία των στρατιωτών και την εξοικονόμηση πόρων. Έτσι ο Ηράκλειος κάποια στιγμή υπέκλεψε ένα μήνυμα από τον Πέρση Σάχη Χοσρόη, στο οποίο διατάσσονταν η εκτέλεση του στρατηγού του  Σαρβαραζά. Ο Ηράκλειος προσέθεσε και τα ονόματα 400 ακόμη αξιωματούχων της περσικής αυλής και αναδρομολόγησε το μήνυμα στον Σαρβαραζά. Το στρατήγημα ήταν ευφυέστατο. Ο στρατηγός και οι αξιωματούχοι εξεγέρθηκαν κατά του Χοσρόη, τον ανέτρεψαν κι έκλεισαν ειρήνη με τον Ηράκλειο.
    Σε ένα άλλο επεισόδιο, ο εχθρικός βενετικός στόλος διαχείμαζε στην Χίο, απειλώντας την βυζαντινή επικράτεια. Οι Βενετοί έστειλαν πρέσβεις στην Κωνσταντινούπολη για διαπραγματεύσεις. Ο Μανουήλ Α’ Κομνηνός αρνήθηκε να τους συναντήσει. Οι πρέσβεις επέστρεψαν στην Χίο μαζί με έναν Βυζαντινό υπάλληλο, που πρότεινε την διενέργεια νέας αποστολής.  Ο Βενετός Δόγης, διοικητής του στόλου, συμφώνησε. Μετά την αναχώρηση της δεύτερης αποστολής ξέσπασε λοιμική νόσος στο στρατόπεδο των Βενετών. Παραπάνω από 1000 στρατιώτες και ναύτες πέθαναν μέσα σε λίγες μέρες.
    Οι φήμες έλεγαν ότι ο Βυζαντινός απεσταλμένος είχε δηλητηριάσει το νερό. Οι Βενετοί έστειλαν και τρίτη αποστολή στην αυτοκρατορική αυλή. Αλλά ο Μανουήλ Κομνηνός ήταν ενήμερος για τις εξελίξεις και ήξερε ότι τώρα πια δεν χρειαζόταν να κάνει υποχωρήσεις. Έτσι μάκραινε τις διαπραγματεύσεις τόσο ώστε ο Δόγης αναγκάσθηκε να υποχωρήσει για να γλιτώσει την ανταρσία των πληρωμάτων του. Κατά τον απόπλου του βενετικού στόλου μια αυτοκρατορική ναυτική δύναμη επιτέθηκε απροειδοποίητα και αποδεκάτισε τους Βενετούς. Αμέσως μετά ο Μανουήλ έστειλε μήνυμα στον Δόγη που απλά προσέθετε προσβολή στην ήττα του : «Ο λαός σου έχει να επιδείξει μέχρι τώρα μόνο βλακεία»   
    Όχι μόνο ο Ελληνισμός αλλά και όλος ο ευρωπαϊκός πολιτισμός χρωστάει ευγνωμοσύνη στις διπλωματικές ικανότητες των Βυζαντινών. Αν οι τελευταίοι δεν ήταν τόσο επιδέξιοι στους χειρισμούς τους ολόκληρη η ευρωπαϊκή ιστορία θα ήταν πολύ διαφορετική. Το χριστιανικό αυτό ανάχωμα απέτρεπε την εισβολή του Ισλάμ στην Ευρώπη  από τον Ζ’ ως τον ΙΕ’ αι. Όταν πια ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β’ κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη, οι λαοί της Ανατολικής Ευρώπης είχαν ανδρωθεί αρκετά, μέσω της επαφής τους με τον βυζαντινό πολιτισμό, ώστε να αντισταθούν στην περαιτέρω εξάπλωση. Αν αυτό συνέβαινε νωρίτερα, όταν οι λαοί αυτοί βρίσκονταν ακόμη σε βάρβαρη κατάσταση, το μέλλον της  Ευρώπης θα ήταν αμφίβολο. Η συμβολή της βυζαντινής διπλωματίας είναι αναντίρρητη. Υπήρξε ένα επιτυχημένο, χαμηλού κόστους, χαμηλού ρίσκου, ευέλικτο και αποτελεσματικό όπλο.


ΠΗΓΗ: www.impantokratoros.gr


 http://www.enromiosini.gr/arthrografia/15911-%CE%B7-%CE%B2%CF%85%CE%B6%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BD%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CF%80%CE%BB%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%B1/

Καὶ ὅμως! Ἡ Ῥωμανία ζεῖ. Πρωτοπρ. Γεωργίου Δ. Μεταλληνοῦ

Καὶ ὅμως! Ἡ Ῥωμανία ζεῖ

Πρωτοπρεσβυτέρου π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνοῦ

Τὸν 4ο αἰ. μ.Χ. ἐμφανίζεται ἕνα ὁλότελα νέο κρατικὸ μέγεθος στὴν Ἱστορία καὶ μαζί του γεννιέται ἕνας νέος κόσμος. Εἶναι ἡ αὐτοκρατορία τῆς Ν. Ρώμης ἢ ὅπως ὀνομάζεται ἤδη ἀπὸ τὸν 4ο αἰ. ἡ Ρωμανία.
Στὰ ὅρια τῆς ἀνανεώσεως τῆς αὐτοκρατορίας ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος μεταφέρει τὴν πρωτεύουσα (τὴν Παλαιὰ Ρώμη, ἑλληνικὴ πόλη καὶ αὐτή) στὴν Ἀνατολή.
Γι᾽ αὐτὸ ἡ Νέα Ρώμη θὰ ὀνομασθεῖ πρὸς τιμή του καὶ Κωνσταντινούπολη. Ἡ Ρωμαϊκὴ αὐτοκρατορία μεταστοιχειώνεται σὲ «ἐπώνυμον τοῦ Χριστοῦ Πολιτείαν». Διαμορφώνεται συνάμα μία νέα συνείδηση καὶ νέα πολιτειακὴ ἰδεολογία. Εἶναι ἡ νέα αὐτοκρατορικὴ ἰδέα γιὰ τὴν προοδευτικὴ ἐνσωμάτωση ὅλων τῶν Λαῶν τῆς Οἰκουμένης στὴν χριστιανικὴ Πίστη.
Τὰ στηρίγματα τῆς αὐτοκρατορίας τῆς Νέας Ρώμης εἶναι: ἡ ρωμαϊκὴ Οἰκουμένη καὶ νέα πολιτειακὴ ἰδεολογία, ὁ Χριστιανισμὸς ὡς πατερικὴ Ὀρθοδοξία καὶ ἡ Ἑλληνικότητα (γλώσσα, πολιτισμός, παιδεία). Αὐτὸ ἐκφράζει τὸ γνωστὸ τροπάριο τῆς Ἁγίας Κασσιανῆς: «Ὑπὸ μίαν βασιλείαν ἐγκόσμιον αἱ πόλεις γεγένηνται, καὶ εἰς μίαν δεσποτείαν θεότητος τὰ ἔθνη ἐπίστευσαν».
Ἡ χριστιανικὴ πίστη εἶναι τὸ συνδετικὸ στοιχεῖο ὅλης τῆς αὐτοκρατορίας καὶ αὐτὸ ἀλλοιώνει ἡ αἵρεση, ποὺ δὲν εἶχε μόνο θεολογικό, ἀλλὰ καὶ πολιτικὸ χαρακτήρα. Κύριο στοιχεῖο τῆς αὐτοκρατορίας εἶναι ἡ ἁρμονικὴ ἱεράρχηση τῆς ἐθνικότητας (συνείδηση τῆς καταγωγῆς) στὴν ὑπερεθνικότητα. Τὸ φυλετικὸ στοιχεῖο δὲν ἔθιγε τὴν ἑνότητα στὸ ἕνα ἐκκλησιαστικὸ σῶμα. Ἀληθινοὶ ἡγέτες, ἄλλωστε, ἦσαν οἱἍγιοι καὶ τὸ ὑπέρτατο ἰδανικὸ δὲν ἦταν ἡ πολιτικὴ δύναμη ἢ ἡ κοσμικὴ σοφία, ἀλλὰ ἡ ἁγιότητα, ὡς θέωση.
Γι᾽ αὐτὸ ἡ μελέτη τοῦ «Βυζαντίου»/Ρωμανίας χωρὶς γνώση τῆς θεολογίας εἶναι ἀδύνατη. Καρδιὰ τῆς αὐτοκρατορίας ἦταν ἡ ἑλληνικό- τητα (γλώσσα, παιδεία, πολιτισμός).Ἀπὸ τὸν Ἰουστινιανὸ (6ος αἰ.) μέχρι τὸν Ἡράκλειο (7ος αἰ.) ἐξελληνίζεται καὶ ἡ κρατικὴ διοίκηση (Νεαρές). Ἡ Λατινικὴ γλώσσα ὑποχωρεῖ (στὴνἈνατολή) καὶ στὴ διγλωσσία τῆς αὐτοκρατορίας (Λατινικὰ καὶ Ἑλληνικά) τὸ βάρος πέφτει στὰ ἑλληνικά.
Ἡ ὑπερεθνικὴ ἕνωση μέσα στὴν Ὀρθοδοξία ὁδηγεῖ στὸ οἰκουμενικὸ ἔθνος (“ἔθνος ἅγιον”, Α´ Πέτρ. 2, 9). τὸ «Γένος τῶνΡωμαίων», τῶνὈρθοδόξων πολιτῶν τῆς αὐτοκρατορίας, μία χριστιανικὴ κοινοπολιτεία μὲ ἀπόλυτο κέντρο τὴν Ἁγία Τράπεζα τῆς Ἁγια – Σοφιᾶς.

Εἶναι ἡ ἐν Χριστῷ συγγένεια ἢ παγγένεια τῶν Πολιτῶν τῆς Ν. Ρώμης, Ρωμαίων, Νέο–Ρωμαίων (ἀπὸ τὴν Πόλη) καὶ ἁπλούστερα Ρωμηῶν. Ὁ Μ. Κωνσταντῖνος ἐθεμελίωσε τὴν ἔννοια τοῦ Γένους, ὅλων τῶν Ὀρθοδόξων λαῶν τῆς αὐτοκρατορίας. Αὐτὴ ἡ ἑνότητα θὰ ἐπιβιώσει καὶ μετὰ τὶς δύο ἁλώσεις (φραγκικὴ τοῦ 1204 καὶ ὀθωμανικὴ τοῦ 1453).
Ἡ ἑνιαία ὅμως οἰκουμενικὴ συνείδηση τῶν Ρωμηῶν (ὀρθοδόξων πολιτῶν τῆς Νέας Ρώμης) θὰ ὑπονομευθεῖ ἀπὸ τὴν φραγκικὴ προπαγάνδα γιὰ τὸν ἐκδυτικισμό τους. Ταύτιση τῆς ἐθνικότητας μὲ τὴ γλώσσα δὲν γνωρίζει ἡ Ρωμανία. Αὐτὸ ἐπιβλήθηκε ἀπὸ τοὺς δυτικοευρωπαίους τὸν 19ο αἰώνα. Τὸ εὐρωπαϊκὸ σκάνδαλο ὅμως δὲν ἀπουσιάζει, ποὺ ἀνατρέπει αὐτὴ τὴν νοοτροπία!
Οἱ Ἑλβετοὶ μιλοῦν τρεῖς γλῶσσες, γαλλικὰ – γερμανικὰ – ἰταλικά, ἀλλὰ ἐθνικὰ εἶναι μόνο Ἑλβετοί. Τὰ ρωμαίϊκα (ἁπλὰ ἑλληνικὰ) ἦταν ἡ κοινὴ γλώσσα τῆς αὐτοκρατορίας μέχρι τὸν 19ο αἰώνα καὶ ἐξασφάλιζαν τὴν ἑνότητά της. Μὲ τὴν κοινὴ πίστη, τὴν Ὀρθοδοξία, τὴν κοινὴ Λατρεία, τὴν κοινὴ πνευματικὴ ζωὴ καὶ τὴν κοινὴ κανονικὴ τάξη συνεχίσθηκε ἡ ἑνότητα τῶν Ὀρθοδόξων Λαῶν τῆς αὐτοκρατορίας, χωρὶς νὰ καταργοῦν ται οἱ ἐθνικὲς ταυτότητες (συνείδηση τῆς καταγωγῆς) μέσα στὴν ἐν Χριστῷ ὑπερεθνικότητα.

Ὁ ἐθνικισμὸς ὡς φυλετισμός, μὲ τὸν τονισμὸ τῆς ἐθνικότητας, θὰ ἀναπτυχθεῖ μετὰ τὸ 1204 καὶ θὰ κορυφωθεῖ τὸν 19ον αἰώνα. Ἡ ἐθνικὴ (ἐθνικιστικὴ) ἰδέα θὰ καλλιεργηθεῖ ἀπὸ τὸ τέλος τοῦ 18ου αἰώνα (διαφωτισμός, σχολικὴ ἐκπαίδευση). Ἔτσι θὰ προκύψουν οἱ βαλκανικοὶ ἐθνικισμοὶ μὲ ἄμεση συνέπεια τὰ ἐκκλησιαστικὰ αὐτοκέφαλα (διάλυση τῆς ρωμαίϊκης ἑνότητας), διάλυση τῆς ἐθναρχίας καὶ τῆς αὐτοκρατορίας τῆς Νέας Ρώμης, ποὺ συνεχιζόταν σ᾽ αὐτή.
Τὸ 1872 πανορθόδοξη σύνοδος στὴν Κωνσταντινούπολη καταδικάζει τὸν «ἐθνοφυλετισμό» (τὴν εἴσοδό του στὴν Πίστη) ὡς αἵρεση. Ἡ ἑνότητα τῆς Ρωμανίας καὶ ἡ συνέχεια τῆς οἰκουμενικῆς ρωμαίϊκη ἰδέας ἐξασφαλίζεται στὰ ὅρια τῆς ἐκκλησιαστικῆς δικαιοδοσίας, ποὺ δὲν ἀκολούθησε τὶς τύ- χες καὶ περιπέτειες τῆς κρατικῆς δικαιοδοσίας.
Ὁ ἐκκλησιαστικὸς χῶρος, ὅταν καὶ ὅπου κυριαρχεῖ τὸ πατερικὸ φρόνημα, μένει πάντα πιστὸς στὴν ἐν Χριστῷ οἰκουμενι- κότητα καὶ πανενότητα τῶν Ρωμαίων – Ρωμηῶν – Ὀρθοδόξων. Ὅπου ὅμως ἐπικρατεῖ τὸ κοσμικὸ φρόνημα, ἐκεῖ ὑπερισχύει ἕνας νοσηρὸς ἐθνικισμὸς (φυλετισμός). Μὲ τὴν ἐπιβίωση τῶν ἐθναρχιῶν τῶν κατακτη μένων ἐδαφῶν της ἡ Ρωμανία (αὐτοκρατορία) ζεῖ:
Ἐθναρχία τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου, τοῦ Πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας, τῆς Ἀντιοχείας, τῶν Ἱεροσολύμων καὶ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου. Ἡ δικαιοδοσία αὐτῶν τῶν ἐθναρχικῶν κέντρων ἔσωσε καὶ σώζει καὶ ἐδαφικὰ – δικαιοδοσιακὰ τὴν παλαιὰ γεωγραφικὴ ἔκταση τῆς Ρωμανίας.
Ἡ διάσωση δὲ καὶ συνέχεια τῆς Ὀρθοδοξίας τῶν Ἁγίων καὶ τῆς πατερικότητος τοῦ φρονήματος σώζει καὶ πνευματικὰ τὴν Ρωμανία, εἰς πεῖσμα τῶν καιρῶν καὶ τῶν ὁποιωνδήποτε ἀλλαγῶν τους. Αὐτὸ διεκήρυσσε σθεναρὰ ὁ μακαριστὸς π. Ἰωάννης Ρωμανίδης. Καὶ εἶχε δίκιο!

 Ὀρθόδοξος Τύπος άρ. φύλ. 1976  23 Μαΐου 2013

 http://anavaseis.blogspot.gr/2013/05/blog-post_5612.html